Тоёото-д бичсэн захидал

Оруулсан : R. Sasa 2012-10-10 12:55:44

Сайн байна уу? Чамайг хиймэл оюун ухааны талаар сонирхдог гэж сонсоод маш их баярласан шүү. Энэ бол агуу том сонирхол, агуу их ухаан . ийм зүйл сонирхдог хүн агуу болох боломжтой гэсэн үг. Хүмүүс 100 гаруй жилийн өмнөөс хиймэл оюун бүтээх талаар толгойгоо гашилгаж эхэлсэн. 19-р зууны 30 аад оны үед Чарльз Бэббидж шатар тоглох чадвартай нилээн нарийн тооны механик машин бүтээж байсан бол өнгөрсөн зууны дунд үед Клод Шеннон гэгч төөрдөг байшингийн замаар өөрөө гүйж, гарах гарцаа олж чаддаг кибернет- хулгана бүтээсэн байдаг. Дэлхийн 2-р дайны дараа анхны цахим тооцоолуурууд бий болж, эрдэмтэд зөвхөн хүн шиг ярьж, сэтгэн бодох чадвартай байх компьютерүүд гарах цаг холгүй боллоо.- гэцгээж байсан ч өдий хир нь тийм боломж гараагүй л байна.
Би чамтай хиймэл оюун ухаан бүтээсэнээр ямар ач холбогдолтой болох , мөн хор хохирол байж болох талаар санал солилцох гэсэн юм. Мэдээж хэрэг бүрэн төгс хүнийг орлох кибер хүнийг ойрын үед бүтээх нь юу л бол.. үүний тулд хүн өөрсдийгөө бүрэн төгс судлах хэрэгтэй л болох байх. Хүн хэдийгээр гадаад ертөнц рүү нилээн хол аялаж, хэдэн зуун мянган гэрлийн жилийн хол гаригыг нээн илрүүлж байгаа ч гэсэн өөрсдийн дотоод ертөнцийн бүтцийг эсийн бүтцээс цааш нарийн судлаж “ гарын арван хуруу “ шиг мэддэг болоогүй л байна. Хүний бүтэц сансрын уудамтай тэнцэхүйц арвин их нууцыг агуулсан болох нь эрдэмтдийн алхам тутмын судалгаагаар нотлогдсоор л байгааг чи үгүйсгэхгүй байх...
тэгээд хиймэл оюун ухааны эринд хүнд тус болох эхний санаануудаа ямар байж болох талаар оюуны зураглал хийж үзлээ.
- мэдээж хэрэг одоо биднийг зовоож буй хурц асуудлын нэг бол өвчин. Эмч нар олон үйлдлийн компьютер биш болохоор мэдээж хэрэг оношлогоо , эмчилгээний үед алдаа гаргах явдал цөөнгүй гаргадаг. Энэ нь хир хор холбогдолтойг чи ойлгож байгаа. Хиймэл оюуныг бүтээснээр энэ зовлон үүрд алга болно гэдэгт би их найдаж байна. Кибер эмчийн хэдэн зуун талаас нь харсан онош хир баргийн өвчнийг зөв оношлож, хамгийн гол нь зөв эмчилгээ хийх болно. Тэгээдч зогсохгүй хэрхэн яаж өвчинөөс урьдчилан сэргийлэх , диспансерийн эмчилгээг голлох болов уу. Хүмүүсийг яг одоо зовоож буй өвчинүүд түүх төдий болон үлдэж , магадгүй үүрд мартагдаж ч болно. Одоо хүмүүс эсийн талаар судалгаа их хийх болсон нь баярлууштай. 2080-90 ээд оны үед хүн нисдэг болно –гэж уншаад би их гайхаж билээ. Хүний эволюци тийм хурдан явагдана гэж үү – гээд л ... гэтэл хэрэг дээрээ эсийн л хувирал явагдах юм билээ. Одоо эсийг / ДНК/ г хувиргаж, таслаж, залгаж , байрыг нь сольж чадаж байгаа юм чинь тэр нисэх гэдэг нь тун холгүй гэдэгт би итгэж эхэлсэн. Ялааны далавч ямар геномоос үүсдэг , ямар механизмаар ажилладагыг л судлаад зохих теломеразыг нь хүнд суулгахад л далавч ургаж , нисэж байх жишээтэй. Гэхдээ энэ нь хүнд тааламжгүй санагдвал буцаагаад болиулчихаж болохоор ..
- хөгшрөлтийг бүрэн зогсоох болно гэж байгаа. Хөгшрөлт бол хүний анхдагч эсүүд хуваагдсаар цаашид хуваагдах боломжгүй болж үхэж эхэлсэнээр эхэлдэг гэж сонссон. Хүнд анхдагч эсийг өгөхийн тулд зөвхөн хүйний цус хэрэгтэй байдаг байна. Манай монголчууд дээр үеэс хүүхдийн хүйг хадгалж байсан нь үүнтэй холбоотой ч байж магадгүй. Эсийн амьдралд энергийн хүч зайлшгүй чухал.Tэрээр энэ хүчийг исэлдэх процессын явцад олж авдаг. Энэ бол ферментийн нарийн гинжин урвалын дүнд агаар дахь хүчилтөрөгч дөрвөн электронтой болж , ус үүсгэн хувирч буй хувирлын үзэгдэл юм. Заримдаа хүчил төрөгч нь гуйцэд үүсэхгүй үед эсэд хортой химийн идэвхт нэгдлүүд болох – радикалууд үүсдэг. Тэдний нэг болох ОН –радикал нь бидний эсийн доторхи ямар ч молекулыг, тэр дотроо ДНК –г ч эвдэж болохоор аюултай байдаг. Эс нь өөрийхөө дотор өөртөө аюултай бодсийг агуулж байна гэдэг нь хачирхалтай . Түүгээр ч зогсохгүй тэдгээр нь эсийн дотор тохиолдлоор үүсдэггүй, тэдгээрийг синтез хувиралд оруулж байдаг тодорхой ферментүүд байдаг байна. Энэ нь , эс бол геномд бичигдсэн программын дагуу өөрөөсөө үхлийн аюултай хорыг ялгаруулж байна гэсэн үг. Эдгээр сүйтгэгч радикалиуд нь тухайн эсийн гадна талд эсийн мембраны гадаргуу дээр үүсэж, нянгуудын эсрэг тэмцдэг . Мөн эсийн дотор талд ч үүсдэг байна. Эдгээр радикалиуд нь эсийн апоптоз / амиа хорлох/ болоход нь тус дэм үзүүлдэг бөгөөд бас байр сууриа олоогүй “бомж” эсүүд үүссэнээс болдог тал бий. Ер нь хүний эд эсүүд нь тодорхой эрхтэнд холбогдож үүсдэг. Тэр эрхтэнээсээ салж хоцорвол бас л апоптозд орох аргаа бодно. Хүний хөврөл дээр авч үзэхэд тодорхой үе шатанд түүнд сүүл ургадаг ч сүүлдээ апоптозд орон алга болдог. Тэдгээр эс нь маш “нямбай”байдлаар өөрийгөө егүүтгэдэг. Эхлээд жижиг хэсгүүдэд хуваагдаж, тэдгээр нь хожим “өрлөгийн” материалл болдог. Үүгээрээ эсийн апоптоз нь гэмтлийн улмаас үхдэг некрозоос ялгаатай. Өмөн үүгийн өмнөх үеийн эсүүд ч мөн адил энэ үйлдлээр өөрсдийгөө устгадаг. Хиймэл оюун ухааны тусламжтайгаар энэ бүх процессийг нэгд нэгэнгүй харж байх тул хариу үйлдэл нь ямагт бэлэн байна гэсэн үг.

Сэтгэгдлүүд



  • R. Sasa 2012-10-12 10:03

    Нямбаяр: CD4, CD8 давхар сөрөг NKT эсийн идэвхжих зүй тогтол болон хорт хавдрыг эмчлэхэд чухал ач холбогдолтой NKT эсийн үүсгэгч эсийг тогтоосон Японы Чиба үндэсний их сургуулийн Дархлаа судлалын тэнхмийн багш доктор Д.Нямбаяр:

    -Миний хийж байгаа ажил бол NKT эсийг хэрхэн үржүүлж, идэвхжүүлэх талаар, түүний үндэс суурь болсон судалгааг хийж байна. Энэ эсийн талаар дэлхий даяар нэлээд маргаантай байгаа. Миний боловсруулсан онолоор жирийн Т эсээс ялгаатай энэ NKT эс сэрээ булчирхайд хөгжихдөө жирийн Т эсээс өөр замаар хөгждөг. Өөр үүдэл эсээс үүсдэгийг тогтоосон. Энэ бол суурь судалгааны ажил. Японы Чиба үндэсний их сургуульд клиникийн хоёр дахь фазын туршилтыг хийж байна. Энэ эсийг хөгжүүлснээр хорт хавдрын эцсийн шатанд орсон 19 өвчтөнөөс тал хувь нь 3,5 жилээр амьдрах хугацаа нь уртасна гэдгийг тогтоосон. NKT эсийн агууламж сайтай өвчтөнүүдэд үр дүн сайн байгаа нь тогтоогдсон. NKT эсийн хөгжлийн зүй тогтлыг мэдсэний үндсэн дээр янз бүрийн арга замаар NKT эсийг хөгжүүлэх , бие махбодид ихэсгэх аргыг тогтооно.

  • R. Sasa 2012-10-12 10:05

    Цус багадалт
    (1199) удаа үзсэн
    Нэгж эзэлэхүүн дэх гемоглобины хэмжээ буурч, улаан эсийн тоо багассанаас бие махбодийн эд, эрхтэн хүчилтөрөгчийн дутагдалд ордог хам шинжийг цус багадалт гэнэ

    Шалтгаан
    Шалтгаан эмгэг жамын хувьд цус багадалтыг доорх байдлаар ангилдаг:

    • Хурц болон архаг цус алдсанаас үүсэх цус багадалт,

    • цус үүсэл саатсанаас үүсэх цус багадалт,

    • төмөр дутагдлын цус багадалт,

    • витамин В12 болон фолийн хүчлийн дутагдлаас үүсэх цус багадал,

    • гипо – аплазын цус багадалт,

    • цус задралаас үүсэх цус багадалт,

    • төрөлхийн,

    • дархлалын шалтгаант цус задралын цус багадалт,

    • эмийн нөлөөгөөр үүсэх цус задралын цус багадалт,

    • цус задлагч хорууд болон бактерийн хорын нөлөөгөөр үүсэх цус багадалт,

    • нийлмэл буюу холимог шалтгаант цус багадалт

    Ангилал:
    Гемоглобины түвшингээс нь хамааруулж цус багадалтыг:
    - Хөнгөн (Гемоглобин 100 г/л хүртэл багасах )
    - Дунд (Гемоглобин 90 г/л хүртэл багасах)
    - Хүнд (Гемоглобин 70 г/л хүртэл багасах)
    - Маш хүнд (Гемоглобин 50 г/л –ээс доош) гэж ангилдаг.

    ТӨМӨР ДУТАГДЛЫН ЦУС БАГАДАЛТ
    (iron deficiency anemia)

    ТДЦБ нь бие махбод дахь төмрийн агууламж багасаж, гемоглобины үүсэл саатсанаас эмнэл зүйд цус багадалтын шинжээр илэрдэг эмгэг юм.
    Шалтгаан
    1. Цус алдалт нь ТДЦБ төмөр дутагдлын цус багадалтанд хүргэдэг хамгийн түгээмэл шалтгаан нь:
    - Ходоод гэдэсний замаас цус алдах,
    - умайн цус алдалт,
    - бөөр шээсний замаас цус алдах,
    - уушгинаас цус алдах,
    - хамрын цус алдалт,
    - донор
    2. Хоол тэжээлээр төмрийг хангалттай авахгүй байх : цагаан хоол иддэг хүмүүс, хоол тэжээлийн хомсдолтай байх.
    3.Төмрийн шимэгдэлт багассанаас төмөр дутагдлын цус багадалт үүснэ.
    - Ахлоргидрийн үед төмөр ионжиж чадаагүйгээс төмрийн шимэгдэлт буурдаг. Ходоодны хүчиллэг орчинд Fr+3 төмөр Fr+2 хэлбэрт шилждэг. Ходоод, гэдэс тайрагдах, нарийн гэдэсний суулгалт эмгэгүүдийн үед төмөр дутагдлын цус багадалт, витамин В12, фолийн хүчлийн дутагдалтай хавсарч тохиолдоно. Хэдийгээр ходоод гэдэсний эмгэгүүд нь төмөр дутагдлын цус багадалтын голлох шалтгаан болох боловч, төмөр дутагдлын цус багадалт нь эргээд ходоод гэдэсний замын атрофик өөрчлөлтөнд хүргэж болно.
    Бие махбодид төмрийн хэрэгцээ ихэссэн үед:
    - Жирэмслэлт, төрөлт ба хөхүүл үе,
    - хүүхдийн өсөлт хөгжилт идэвхтэй явагддаг 1 нас хүртэлх хугацаа, бэлгийн бойжил, охидууд анхны сарын тэмдэг ирэх үе,
    - биеийн тамираар идэвхтэй хичээллэх зэрэг нь төмөр дутагдлын цус багадалтанд хүргэж болно.
    Эмнэл зүй
    Цус багадалтын хам шинж:
    Захын цусанд улаан эс, гемоглобины тоо, хэмжээ багассанаас эд, эсэд хүчилтөрөгч дутагдаж арьс, салст цайж, цонхийно, амархан ядрах, тархи, толгой өвдөх, нүд эрээлжлэх, чих шуугих, зүрх дэлсэх, амьсгаадах, зүрхээр өвдөх зэрэг шинж илэрнэ.
    Төмөр дутагдсанаас үүсэх хамшинж: Булчин сулрах, арьс хуурайших, өвдөг, тохой сайртах (гиперкератоз), эмэгтэйчүүдэд чанга найтаах, хүнд юм өргөхөд шээс дусагнах зовиур илэрнэ.

    • Үс салаалах, унах, хумс хугарч, нимгэрэн хотойж (койлонихи), толигор байдал нь алдагдах,

    • эпитель эдийн гуужилт алдагдсанаас. завьж цуурах, амны салст үрэвсэх (ангуляр стоматит) заримдаа хүчиллэг зүйл идэхэд хэл хорсох, хэлний хөхлөг хатаж мөлийх, юм залгихад горойх,

    • ходоодны шүүрэл багасч, ходоодны салст үрэвсэн хоолны шингэц муудах,

    • өвчтөнд гаж мэдрэхүй төрж бензин, гутлын тос зэрэг хурц үнэртэй зүйл үнэрлэх, шохой, шүдний оо идэх сонирхолтой болох зэрэг шинж илэрнэ.
    Шинжилгээ

    • Захын цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээнд гемоглобин, улаан эс буурна. Өнгө илтгэгч буурна. Улаан эсийн хэлбэр, хэмжээ өөрчлөгдөнө. Ретикулоцитийн тоо хэвийн эсвэл ялигүй ихсэх ба ховор тохиолдолд буурч болно. Цус алдалт үргэлжилж байгаа бол ялтсын тоо ихэсдэг.Төмөр дутагдлын цус багадалтын хүнд хэлбэр, цус багадалт удаан хугацаанд үргэлжилбэл ялтас болон гранулоцитийн тоо цөөрнө. (улаан эс, тромбоцит тоолох)

    • Биохимид: сийвэн дэх төмрийн хэмжээ буурна.
    Эмчилгээ. Ердийн дэглэм баримтална. ТДЦБ-н далд хэлбэрийн үед төмрөөр баялаг үхрийн мах, өндөг, сүү цагаан идээ, жимс ногоо хэрэглэнэ.
    Төмрийн бэлдмэлийг хоногт 150-300 мг төмөр ноогдохоор бодож хоол идэхээс 1 цагийн өмнө эсвэл хоолноос 2 цагийн дараа ус, жимсний шүүсээр даруулж уулгана.
    Төмрийн бэлдмэл шүдний пааланг гэмтээдэг тул түүнийг зажлахгүй, залгих, бэлдмэлийг ууж хэрэглэх үед дотор муухай оргих, бөөлжих, суулгах, ходоод өвдөх, өтгөн хар гарах зэрэг гаж нөлөө илэрч болохыг өвчтөнд урьдчилан сануулах хэрэгтэй. Төмрийн бэлдмэлийг хангалттай тун хэмжээгээр тогтмол хэрэглэсэн тохиолдолд 6-8 долоо хоногийн дараа гемоглобины түвшин хэвийн хэмжээнд хүрдэг. Төмрийн бэлдмэлийг ууж хэрэглэхэд гаж нөлөө хүчтэй илэрч байгаа, ходоод гэдэс тайрагдсан хүмүүст, удаан хугацаанд төмрийн бэлдмэлийг ууж хэрэглэсний улмаас ходоод 12 хуруу гэдэсний шархлаа сэдрэх, төмрийг богино хугацаанд түргэн нөхөх шаардлагатай байгаа (төрөх дөхсөн, хагалгаанд орох гэж байгаа) үед төмрийн бэлдмэлийг булчинд, эсвэл судсанд тарьж хэрэглэнэ.
    Хүнд хэлбэрийн ТДЦБ (гемоглобин 60мг/л-эс бага, улаан эс 2 саяаас бага байгаа тохиолдолд, мөн настай хүнд ТДЦБ, зүрхний цусан хангамжийн дутагдалтай хавсарч байгаа тохиолдолд)–ын үед ижил бүлгийн улаан бөөмийн цулыг эмчилгээнд хэрэглэнэ.
    Урьдчилан сэргийлэлт
    Жирэмсэн, хөхүүл эмэгтэйчүүд, өсвөр насны охидууд, сарын тэмдэг нь их хэмжээтэй, эсвэл удаан хугацаанд үргэлжилдэг эмэгтэйчүүдэд анхдагч урьдчилан сэргийлэлтийг хийнэ.
    - Хэвийн жирэмсэн эхэд хоногт 30-40мг төмрийг 31 долоо хоногоос эхэлж 8 долоо хоног уулгаж хэрэглэнэ. Харин захын цусны шинжилгээнд цус багадалт илрээгүй боловч төмөр дутагдлын цус багадалт үүсэх эрсдэл хүчин зүйлтэй (жирэмслэхээс өмнө сарын тэмдэг их хэмжээтэй, эсвэл удаан хугацаанд үргэлжилдэг, ходоод гэдэсний замын эмгэгтэй гм) эмэгтэйд төмрийн бэлдмэлийг хоногт 30-40мг-аар жирэмсний 12-13 долоо хоногоос 15дахь долоо хоног хүртэл, дараа нь 21-25, 31-32 долоо хоногоос 37 долоо хоног хүртэлх хугацаанд уулгаж хэрэглэнэ. Хэрвээ жирэмсний үед, ялангуяа 20 долоо хоногоос хойшхи хугацаанд цус багадалт үүсвэл ураг цус багадалттай төрөх эрсдэлтэй тул эхэд эмчилгээний тунгаар төмрийн бэлдмэлийг хэрэглэнэ.
    - Сарын тэмдэг нь их хэмжээтэй,урт хугацаанд үргэлжилдэг эмэгтэйчүүдэд сар болгон сарын тэмдэг ирээд дууссаны дараа 7-10 хоног төмрийн бэлдмэлийг 30-40мг/хоногт хэрэглэнэ.
    - Өсвөр насны хүүхэд, болон доноруудад төмөр дутагдлын цус багадалтаас урьдчилан сэргийлэх эмчилгээг 6 сарын хугацаанд 30-40мг/хоногт уулгана.

    Витамин В12-ын дутагдлаас үүсэх цус багадалт.
    ( vitamin B12 Deficiency Anemia)

    Витамин В12-ын солилцоо: Эсийн ДНХ, РНХ-ийн нийлэгжилт саатсантай холбоотойгоор эсийн бөөм, цитоплазмын хөгжил алдагдан, ясны улаан чөмгөнд мегалобластууд олширдог төрөлхийн болон олдмол шалтгаант цус багадалтыг мегалобластын цус багадалтанд хамруулна.
    Витамин В12, фолийн хүчлийн дутагдал, фолийн хүчлийг идэвхитэй хэлбэртээ шилжихэд зайлшгүй шаардлагатай ферментүүдийн идэвхийн төрөлхийн алдагдлаас эсийн ДНХ-ийн нийлэгжилт алдагддаг. Витамин В12 нь мах, өндөг, бяслаг, сүү, элэг бөөр зэрэг амьтны гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүнд уурагтай нэгдсэн байдалтай агуулагддаг. Харин ургамалд витамин В12 агуулагддаггүй. Хүн хоногт хоол тэжээлээрээ 5-30 мкг витамин В12-ыг авдаг ба, үүнээс 3-5мкг нь шимэгдэнэ. Насанд хүрсэн эрүүл хүний биед 2-5 мг витамин В12 агуулагддаг. Түүний ихэнх нь (ойролцоогоор 1000мкг) элгэнд нөөцлөгдөнө.
    Витамин В12-ын найрлага дахь метилкобаламин нь эсийн ДНХ-ийн үүсэлд оролцдог.
    Шалтгаан

    • Хоол тэжээлээр Витамин В12–ыг хангалттай авч чадахгүй байх/ хоол тэжээлийн хомсдол, цагаан хоол иддэг хүмүүс/,

    • витамин В12–ын шимэгдэлт алдагдах /цус багадалт, ходоодны хатингаршилт үрэвсэл, ахлоргидри, ходоодны шарх, ходоод нарийн гэдэс тайрагдах, үйл ажиллагааны хямрал, хорт хавдар болон янз бүрийн эмийн (колхицин, бигуанид, цимитидин, ПАСК гм) нөлөөгөөр витамин В12 - ын шимэгдэлт алдагдах,

    • витамин В12–ын хэрэгцээ ихсэх: Өсвөр насны бэлгийн бойжилт, жирэмслэлт, хөхүүл үе, янз бүрийн хавдарууд, гипертиройдизм, бодисын солилцоо эрчимжих, архаг цус задрал, г м.

    • витамин В12-ын зарцуулалт ихсэх : Шимэгч хорхой, дизбактериоз г.м.

    • дархлалын шалтгаан: ходоодны париеталь эсийн цитоплазмын эсрэг эсрэг бие үүсэх, аутоиммуны эмгэгүүд

    • генетикийн хүчин зүйл: Цусны А бүлэг, төрөлхийн дархлалын дутагдал г.м.

    • витамин В12 – ын нөөц багасах: Элэгний тархмал хатуурал, элэгний архаг идэвхитэй үрэвсэл.
    Эмнэл зүй

    • Өвчтөнийг харахад хөөнгөтсөн, арьс салст цонхигор цагаан, шаранга туяатай,

    • цус багадалтаас үүссэн миокардиодистрофын өөрчлөлтөөс болж ачаалалын үед амьсгаадах, зүрх дэлсэх, зүрхний авиа бүдгэрэх, зүрхний орой дээр агшилтын зөөлөн шуугиан сонсогдоно,

    • хэл хорсох, хэл үрэвсэж цуурах, мөхлөгүүд мөлийх. Ихэнх тохиолдолд өвчтөнүүдэд хоол ундны шингэлт муудах, гүйлгэх, хоолондоо дургүй болдог.

    • үзлэгээр мэдрэхүйн өөрчлөлтын шинжүүд илэрнэ. Үүнд: хөлийн эрээн булчин бадайрах, хорхой гүйж байгаа мэт, хөлийн ул бамбагар юм шиг санагдах зэрэг гаж мэдрэмжүүд, сонсох, үнэрлэх, амтлах чадвар өөрчлөгдөх, халуун, хүйтнийг мэдрэхгүй болох зэрэг өнгөц мэдрэхүйн өөрчлөлтүүд гарч ирнэ. Заримдаа булчин сулрах, булчингийн хатингаршил болох, тэнцвэрийн өөрчлөлт, сонсгол болон харааны галлюцинаци илрэх, аарцгийн эрхтнүүдийн үйл ажиллагааны хямрал, доод мөчдийн саа ажиглагдана,

    • цусны шинжилгээнд улаан эс, цагаан эс, ялтсын тоо хэмжээ цөөрнө. Улаан эсийн эзэлэхүүн, голчийн хэмжээ ихсэж (12 мкм түүнээс дээш), макро-мегалоцитийн, гиперхромын, төлжилт дарангуйлагдсан цус багадалт илэрнэ.

    • зарим тохиолдолд элэг, дэлүүнд цус төлжилт явагдаж., дэлүү томрох нь ажиглагдана.

    • сийвэнд төмрийн хэмжээ гол төлөв хэвийн, эсвэл бага зэрэг ихэсдэг, сийвэнд шууд бус билирубины хэмжээ ихэснэ.
    Эмчилгээ
    Энгийн дэглэмтэй байх ба мэдрэлийн шинж тэмдэг илэрсэн үед эмнэлэгт эмчилгээг хийнэ. Вит В12 –р баялаг мах, өндөг, бяслаг, сүү, элэг, бөөр зэрэг амьтны гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүнийг голлон хэрэглэнэ.
    Эмийн эмчилгээ.
    Витамин В12-ын дутагдлаас үүссэн цус багадалтын эмчилгээнд хоногт цианкобаламиныг 200 – 400 мкг , хүнд үед энэ тунгаар хоногт 2 удаа, 4-6 долоо хоногийн туршид тарьж хэрэглэн барих тунгаар эмчилгээг үргэлжлүүлэн хийнэ. Цианкобаламиныг энэ тунгаараа сард 2 удаа 2-3 сар тарина.
    Гипо-аплазийн цус багадалт
    ( aplastic anemia)
    Гадаад дотоод орчны хорт нөлөөллийн улмаас ясны улаан чөмөгний үйл ажиллагаа дарангуйлагдаж, ясны улаан чөмгөнд эх эсийн тоо цөөрөн, захын цусанд эргэлдэж байгаа цусны эсүүдийн задрал ихсэн захын цусанд улаан эс, цагаан эс, ялтсын тоо хэмжээ багасдаг. Цус багадалтын ийм хэлбэрийг гипо – аплазын цус багадалт гэнэ.
    Шалтгаан.
    1. Шалтгаан тодорхойгүй.
    2. Физикийн хүчин зүйл: Цацраг идэвхит бодис, цөмийн элементүүд,
    3. Эмийн бодисууд :
    - цитостатик эмүүд,
    - антибактериал үйлдэлтэй: хлорамфеникол, стрептомицин, метицилин, сулфаниламид,
    - гормоны бус үрэвлийн эсрэг бэлдмэл, уналт таталтын эсрэг эм: триметадион, карбамазепин
    - тархмал хордлогот бахууд хэрэглэдэг эмүүд: метилтиоурацил, мерказолил,пропилтиоурацил,
    - даралт бууруулах эмүүд: каптоприл, эналоприл, допегит
    - зүрхний хэм алдалтын эсрэг эм: хинидин, токанид
    - сахар багасгадаг эмүүд: хлорпропамид, толбутамид,
    4. химийн бодисууд: (бензол, мишьяк, органик бус нэгдлүүд, хар тугалга висмут зэрэг хүнд металлууд, хлорт органик нэгдлүүд, пестицитүүд) г м.
    5. вирус, бактер, мөөгөнцөр,
    6. бодисын солилцооны өөрчлөлт: элэг болон бөөрний дутагдлын төгсгөлийн шат, нойр булчирхайн хурц болон архаг үрэвсэл г м.
    7. дархлалын эмгэгүүд: цус юүлэлт, эрхтэн шилжүүлэн суулгасны дараа, тимусын хавдар г м.
    8. жирэмслэлт.
    Эмнэл зүй:
    Цус гоожих, халдварт өртөх, цус багадах бүлэг шинжүүдээр илэрнэ. Арьс салст илт цонхийж цайсан, шаранга туяатай, арьсан дээгүүр толбот цусан тууралтууд гарна. Хамар, буйл, ходоод гэдэс, эмэгтэйчүүдэд умайгаас цус алдах, заримдаа өвчтөн хэсэг газрын хатиг, буглаанаас үүдээд хүнд үжлийн байдалд ордог.
    Захын цусанд гол төлөв нормохром, нормоцитийн цус багадалт, лейкопени, тромбоцитопени илэрдэг. Лимфоцитийн тоо харьцангуй ихэснэ. Ретикулоцитийн тоо багасна.
    Эмчилгээ. Аплазын цус багадалтын эмчилгээ түүний хүнд хөнгөний байдлаас хамаарна. Цус багадалт илэрхий байгаа үед өвчтөнд цус юүлнэ. Цус юүлэлтээс үүдэх хүндрэлээс сэргийлж угаасан, эсвэл хөлдөөсөн улаан эсийн цулыг өвчтөнд хийх нь илүү тохиромжтой. Харин цус гоожилтын илрэлээс хамаарч ялтсын цулыг эмчилгээнд хэрэглэж болно.
    Преднизолоныг 60-100 мг/х циклофосфамид, метотрексат, имуран гм. Азатиопириныг 0.05 гр – аар өдөрт 2-3 удаа уулгаж, үр дүн өгвөл тунг багасгах байдлаар 2-3 сар хэрэглэнэ.
    Асаргаа сувилгаа
    Дэглэм:
    Хоногт 8-10 цаг унтаж амрана. Өвчтөнд аливаа зүйлийг хийхдээ удаан тайван, энерги бага зарцуулах, хүч бага шаардахыг зөвлөх хэрэгтэй. Тамхи татахыг хориглоно. Өвчтөн гэнэт босох , гэнэт суухаас сэргийлж хэвтрийн байрлалаас аажим суугаа байрлалд, дараа нь аажим босгоно. Дулаан хөнгөн хувцас, нөмрөг хэрэглэх, орчин аюулгүй, саад бэрхшээлийг арилгасан байх.
    Хоол:
    Хэт халуун, хүйтэн, халуун ногоотой, амтлагч, хүчиллэг исгэлэн хоол хэрэглэхгүй байх. Өвчтөнд зөөлөн, жижиглэгдсэн, машиндсан, хүйтэвтэр хоол өдөрт 4-6 удаа бага багаар уураг, витамин ихтэй хоол идэхийг зөвлөнө.
    Фолийн хүчил, төмөр, Витамин В12 дутагдалын цус багадалтын үед хэл, залгиур, уруулын үрэвсэл их тохиолдоно. Хэл, уруул улайх, шархлах, завьж хагарч халдвар үүсэх нөхцөл бүрддэг. Өдөр бүр хэл, уруулын байдлыг шалгана. Хэл, уруул, амны дотор үрэвсэлд давстай ус, содтой усаар 2-4 цаг тутамд зайлж, цэвэрлэнэ. Хоолны дараа, унтахаасаа өмнө шүдээ зөөлөн сойзоор цэвэрлэнэ. Амны хөндийн салстыг спиртэн хольцтой зүйлээр цэвэрлэхийг хориглоно, амыг хуурайшуулж, цууралт шалбархайг нэмэгдүүлдэг муу талтай. Амаа угаасны дараа органик гаралтай тосоор уруулаа тосолно. Амин чухал үзүүлэлтүүдийг 2 цаг тутамд хянана: амьсгалын шуугиан, амьсгалын тоо, зүрхний хэм, судасны лугшилт, цусны даралт зэргийг тодорхойлно.
    Сувилгааны онош,үйл ажиллагааны төлөвлөлт:
    Хөдөлгөөний алдагдал

    • Зүрхний тоо, хэмнэлийг 4-6 цаг тутамд хянана.

    • хөдөлгөөн хийхээс өмнө дараа нь амин чухал үзүүлэлтүүдийг хянах

    • цээжээр өвдөх, зүрхний тоо олшрох, зүрх дэлсэх, амьсгалын тоо цөөрөх, олшрох, цусны даралт буурах, толгой эргэх үед хөдөлгөөнийг зогсооно

    • өвчтөнд аливаа зүйлийг хийхдээ удаан тайван гүйцэтгэхийг зааж өгнө.

    • ямар нэгэн ажил хийхдээ өөр аргаар гүйцэтгэх жишээ нь гал тогооны ажлыг босч хийхийн оронд сууж хийх гэх мэт.

    • өдөр тутам хийдэг ажилд (усанд орох, хоол хүнсээ бэлдэх, хийх, угааж цэвэрлэх гэх мэт )нь туслах

    • хүн цөөтэй, дуу чимээ багатай саруул уужим, тав тухтай, өрөө тасалгаанд хэвтүүлэх
    Амны салст бүрхүүлийн өөрчлөлт

    • Өдөр бүр амны хөндийн салст бүрхүүл, буйл, хэл уруулын байдал, хоолойн гэмтэл өөрчлөлтийг өдөр бүр шалгана,

    • хэл, уруул, амны үрэвсэлийг давстай ус, содтой усаар 2-4 цаг тутамд цэвэрлэнэ,

    • хоолны дараа, унтахаасаа өмнө шүдээ зөөлөн сойзоор угааж цэвэрлэх,

    • амны хөндийн салстыг спиртэн хольцтой зүйлээр цэвэрлэхийг хориглох,

    • давстай, содтой усаар 4 цаг тутамд амны хөндийг зайлах

    • хоол ны дараа унтахаас өмнө шүдээ зөөлөн үстэй сойзоор угаах,

    • амны хөндийг цэвэрлэсний дараа органик гаралтай тосоор уруулыг тослох,

    • амны салстад мөөгөнцөр гардаг тул нистатин, лидокайныг уусмалаар зайлуулах,
    Зүрхний үйл ажиллагаа буурах

    • Амин чухал үзүүлэлт: амьсгалын шуугиан, амьсгалын тоо, зүрхний хэм, судасны лугшилт, цусны даралтыг ойр ойрхон хянах,

    • хавангийн байрлал, байдлыг тодорхойлох,

    • биеийн жинг тогтмол цагт нэг хувцастай нь хэмжих,

    • ууж байгаа шингэн, ялгарч байгаа шингэний хэмжээг 24 цагийн турш хэмжиж гидроблансыг хянах.
    Тав тух алдагдах

    • Өрөө тасалгаа чөлөөтэй, тавилгын ирмэг мохоо, унахаас хамгаалагдсан байх,

    • өвдөлтийн хүч, үргэлжлэх хугацааг ойр ойрхон үнэлэх,

    • өвчтөний байрлалыг цаг тутамд солих,

    • ор дэрний байдлыг хувь хүнд тохируулан засах,

    • өрөөний зохион байгуулалт, ширээ, сандлыг зөв байрлуулах.
    Арьсны бүрэн бүтэн байдал алдагдах

    • Арьс, салтстын байдлыг 8 цаг тутамд хянах,

    • содтой усанд оруулаж хуурайшилтаас сэргийлэх,

    • чийгшүүлэгч тос биед түрхэх,

    • хувцас хөнгөн дулаан, чөлөөтэй, орны хэрэглэл үрчлээс нугалаас үүсээгүй байх,

    • холголт цооролт үүсэх нимгэн арьстай хэсэгт иллэг массаж хийж зөөлөвч тавих,

    • гар хөлийн хумсыг авах
    Халдварын эрсдэл
    Цусны цагаан эс өөрчлөгдөж, дархлалын үүрэг эрс өөрчлөгдөнө. Энэ байдлаас болж халдвар тэсвэрлэх чадвар буурдаг.

    • Өвчтөнг ганцааранг ариун нөхцөлд байлгах,

    • өвчтөнтэй харьцах хүн гараа сайн угаах,

    • ханиад, томуу болон халдвартай хүн гаднаас орохыг хориглох,

    • хоол идсэний дараа амны хөндийг содтой усаар эсвэл хлоргексидин 0.02%-ын уусмалаар зайлуулах,

    • эмнэлгийн мэс ажилбар, тарилга хийх, катетер тавих зэргээс аль болох зайлсхийх,

    • зайлшгүй шаардлага гарвал дээд зэргээр ариун нөхцөлд хийх,

    • сахал, гар, хөлийн хумсыг тун болгоомжтой авах,

    • халдварын шинж тэмдгийг хянах: халуурах, хоолой өвдөх, чичрүүдэс хүрэх, ханиалгах, цээжээр өвдөх, шээс ойр ойрхон хүрэх, шээс үнэртэй, булингартай болох, гадна бэлэг эрхтэн хошногны эргэн тойронд загатнах зэргийг анхаарах,

    • бие зассаны дараа заавал гадна бэлэг эрхтэн, хошногны эргэн тойроныг хлоргексидины 0.05%-ын уусмалаар угааж цэвэрлэх,

    • амин чухал үзүүлэлтийг 4 цаг тутамд хянах,

    • шаардлагатай байвал хүчилтөрөгч өгөх,
    Хоолны дуршил буурах

    • Амны салстын үрэвсэл, гэмтэлээс болж зажлах үед өвдөлт үүсэх, химийн эмчилгээнээс болж дотор муухайрч, огидос хүрдэг,

    • биеийн жинг тогтмол хэмжих,

    • хоолл� Emch.mn

  • R. Sasa 2012-10-13 02:30

    Хавдарын эмгэг жам нь 3 үе шат бүхий үйл явцаар нөхцөлдөж явагдана. Эмгэг жамын гол хүчин зүйл нь эрүүл эс хавдарын эс болж хувирах, хавдрын эс үүсэх үйл явц юм.
    1-р үе буюу санаачлах /инициаци үе. Химийн болон биологи, бусад канцерген хүчин зүйл нөлөөлсний улмаас эсийн молекулын төвшин дэхь дотоод тохируулга өртөгдөж, түүнд оролцогч генийн аль нэг нь өөрчлөлт хувиралд /мутаци/ орох /онкоген/ жам зүйгээр нөхцөлдөх эсийн анхдагч гэмтлийн үе юм. Энэ үеийн мөн чанарыг эрүүл эс хавдрын эс болон хувирах хавдрын эс үүсэн хяналт, төгсгөлгүй хэт үржих үйл явцаа эс өөрөө өдөөн санаачлах онцлог шинж-ондоошил буй болдог хэмээн үзэж байгаа юм.
    2-р үеийг хавдарын эсийн идэвхижилийн үе /промаци/ гэдэг. Эхний I үед нэгэнт буй болсон хавдарын хэмээх /онкоген агуулсан-генийн согог бүхий/ эс нь эсийн дотоод зохицуулга болох /генрепрессийн/ ген засварлах үйл ажиллагааны үр дүнд хэсэг хугацаанд идэвхигүй байдалд байж болох бөгөөд энэ эсүүд нь канцерген, коканцергсн дахин нөлөөлж үйлчлэхээс хамааран идэвхижиж, эзлэх хувь хэмжээ нь нэмэгдэн эрүүл эсээсээ улам бүр ялгаран ондоошин /атипизм/, үржиж олшрох нь эрчимжих үе юм.
    3-р үеийг хавдрын эсийн үсрэнгүй үржлийн үе /прогрессия/ гэдэг. Энэ үе эхний 2 шатанд илэрдэггүй хавдрын эдийн биологийн онцлог шинжүүд ялгаран тодрох, эсийн үржих үйл явц хэт эрчимжихийн хирээр хөгжил нь саатаж, хөгжилийн ялгамжгүй эсүүд олширч, бүх шинж төлвөөрөө эсүүд улам бүр ондооших үе юм. Энэ үеийг бие махбодыг бүхэлд нь хамран лавширч улам даамжран янз бүрийн ноцтой хүндрэл бүхий/ уршиг/ дагавар төгсгөлд хүргэх үе хэмээн үздэг. Дээрхи үе шатуудын үргэлжлэх хугацаа нь харилцан адилгүй бөгөөд олон хүчин зүйлээс хамаарна.
    Эмчилгээг сонгох, эмчилгээний үр дүн ямар байх нь тухайн үе шатаас шууд хамааралтай байдаг тул хавдарын эмгэг жамыг тодорхойлж байгаа энэ үе шатыг таньж мэдэх нь практикийн нэн чухал ач холбогдолтой. Хавдарын эмгэг жамын асуудалд хавдарын урьдал өвчин хэмээн нэрлэдэг эдийн эмгэгийн суурь дээр хавдар үүсдэг, эрхтэн тогтолцоо бүхэнд хамаарах хавдарын урьдал өвчин байна гэж үздэг. Хавдарын урьдал өвчинд ходоодны салстын архаг явцтай хатангаршилт үрэвсэл, полип буюу ургац, ходоод гэдэсний шархлаат өвчин, хөхний архаг хатууралт үрэвсэл /мастапатии/, элэгний архаг үрэвсэлт өвчнүүд, элэгний эдийн хатуурал /цирроз/, умайн хүзүүний улайсах үрэвсэл /эрози/ зэрэг олон тооны өвчин хамаардаг. Хавдарын урьдал хэмээх өвчнүүдийг эрт оношлон илрүүлж цаг хугацаа алдахгүй эмчлэх нь хавдарын өвчлөлөөс урьдчилэн сэргийлэхэд нэн ач холбогдолтой.
    Хүн амын дунд бүх нийтийг хамарсан урьдчилан сэргийлэх үзлэг явуулах, хүмүүс өөрөө санаачлан урьдчилан сэргийлэх үзлэгт орж мэрэгжилийн эмчид тогтмол үзүүлж байх нь хавдараас сэргийлэх хамгийн хямд төсөр гарын дорхи найдвартай арга юм. Хавдар үүсэж өрнөх, цаашдыы явц нь олон хүчин зүйлээс хамааралтай явагдана. Түүний дотор хүний биеийн хамгаалах тогтолцоо, биеийн эсэргүүцэх чадвар '"суларч доройтох нь хавдарын шалтгаан, эмгэг жамыг нөхцөлдүүлэх нэг чухал хүчин зүйл, нөхцөл болно. Биед канцерген үйлчилсэн тэр мөчөөс эхлэн хавдарын бүхийл явцад түүний эсрэг, түүнд тэсвэртэй байдал, түүнээс хамгаалах жам зүйн үйл явцууд зэрэгцэн өрнөнө. Үүнийг дотор нь дараахь 3 бүлэг болгон авч үздэг.
    Хавдар үүсгэгчийн эсрэг чиглэсэн буюу анти канцерген механизм нь тухайн канцерген хүчин зүйлд чиглэсэн өвөрмөц онцлогтой . Химийн канцергены хувьд түүний идэвхийг сааруулах, микросомын оксидаз, редуктазын оролцоотой .
    •тэдгээрийг исэлдүүлэх, ангижруулах, эсийн фермент идэвхижиж метилжүүлэх хос нэгдэл үүсгэж хоргүйжүүлэх,биеэс ялгарах шингэн цөс, шээс өтгөний хамт зайлуулагдах, хооллох /пиноцитоз/дархлаа урвал залигуур эс /фагоцитоз/-ийн үйл явцаар устгах зэрэг мехамизмаар нөлөөлөн хамгаална. Биологийн канцерген онковирусийн хувьд репресс генийн ,идэвхи нэмэгдэж түүний эсрэг өвөрмөц эсрэг бие, интерферон үүсгэж, физикийн буюу туяаны канцергенд антиоксидант тогтолцоог идэвхижүүлэж, бүрэн дайчлан
    • оролцуулах / супероксиддисмутаз/ замаар нэг хэсэг хугацаанд хавдарын эмгэг үйл явцын эрчийг саатуулж хамгаална.Эрүүл эс хавдарын эс болж хувиргах эмгэг үйл явцын сөрөг жам зүй болох-анти-трансформаци механизм нь ген түүний ДНХ-г засварлах, эсийн ферментийн тогтолцоог идэвхижүүлэн генийн гомеостазыг хамгаалах замаар мутаци болохын эсрэг үйлчилнэ. Үүнээс үүдэж онкоген үүсэлтийг саатуулах үүссэн онкогений сөрөг анти- онкоген нөлөөг бас үзүүлнэ.
    Хавдарын эс түүний эсрэг үйлчлэх жам зүй буюу антиллюляр механизм нь бие махбодын байнгын найдвартай хамгаалалт болох дархлаа тогтолцооны оролцоотойгоор явагдана. Дархлаа тогтолцоо нь эсийн үржих үйл явцыг байнгын хяналтандаа байлгахаас эхлэн эсийн эмгэг хавдарын эс үүсэхээс сэргийлж, улмаар хавдарын эс үүссэн тэр мөчид идэвхтэй оролцож, хавдарын эсийн харь шинж-антиген шинжийг түүний эсрэг дархлаа эсрэг бие үүсгэж дархлаа урвалын жам зүйгээр өвөрмөц хамгаалалт явагдана.
    Үүний дээр өвөрмөц биш дархлаа хамгаалалт оролцож хавдарын эсийн үржих үйл явцыг сааруулж, эсийг хайлуулж задлах, хордуулан гэмтээх нөлөө бүхий идэвхижүүлсэн дархлалын эсрэг биетүүд оролцоно.
    Мөн интерлейкен 1, кейлон, хавьталт саатал, хавдарын эсиин мөхөл үүсгэгч хүчин зүйл, эсийн үржих үйл явцын дааварын тохируулга алдагдал зэрэг дархлааны бус жам зүй оролцож хамгаалалт явагдана. Хавдарын үүсэл, түүний явцад удамын хүчин зүйл ихээхэн үүрэгтэй болохыг нээн илрүүлсээр байна. Хавдарын шалтгаан, эмгэг жамын тухай ойлголтууд нь түүнээс сэргийлэх, хавдарын оношлогоо эмчилгээний ерөнхий зарчимыг боловсруулах онолын үндэслэл нь болно. Шалтгаан засал эмчилгээний асуудал өнөөдөр төгс шийдэлд хүрээгүй учир эмгэг жамын эмчилгээний асуудалд гол анхаарал төвлөрч байгаа юм.
    Канцергенезийн үед эдэд гарах биологийн онцлог шинжүүдийг авч үзье.
    Эмнэл зүйн явцаар нь хавдарыг хортой, хоргүй гэж ангилна. Хортой болон хоргүй хавдарын эдэд гарах шинжүүд нь зарчмын ялгаатай байдаг.
    Хортой хавдарын үед эсүүд хяналт төгсгөлгүй хэт үржин олширч, нэвчиж /инфильтратив/ ургах онцлогтой. Иймээс хортой хавдарын явц нь түргэн, эрүүл болон хавдарын эдийн хооронд зааг ялгаа нь мэдэгдэхгүй учир дахилт өгөх магадлал ихтэй байдаг. Энэ нь эсийн үржих үйл явц, түүний зохицуулга алдагдалаар нөхцөлддөг.
    Хавдарын эдэд эрүүл эс нь хөрш эстэйгээ харилцан үйлчлэлцэхдээ хөдөлгөөи нь багасаж, үржих үйл явц нь саатаж байх эсийн хавьталт саатал дотоод'зохицуулга алдагдана.
    Эс хуваагдаж үржих дээд зааг хэмжээ гэж байх ба үүнийг хайфликийн лимит гэж нэрлэдэг. Энэ шинж төлөв алдагдаж хяналтаас гарч, хязгааргүй үржин олшрох эмгэг үргэлжлэн ондоошил /атипизм/ явагдана. Үүний дээр хавдрын эсүүд эмх цэгцгүй байрлах, олон үелсэн бүтэцтэй болох зэрэг бүтэц зүйн ондоошил илэрнэ. Суурийи мембран (сарьс) Ховийн Гиисрппаэа хучуур эдийн хортой хавдар (карцинома)-ын инвазив өмнөх байдал цусны болон лимбийн судас инвазив болсои байгаа нь.
    Эсийн ялгаран хөгжих чадвар хэв шинжээ алдана. Эсийн хөгжлийн үе шат саатаж ялгамжгүй эсүүд олшрох бөгөөд энэ шинж нь хорт хавдрын эдэд илүү тод илэрч, хоргүй хавдрын хувьд сул илрэх онцлогтой.
    Энэ бүхнийг эсийн ялгаран хөгжих үйл явцыг эрчимжүүлэгч хүчин зүйлүүдийн хомсдол болох, эсвэл тэдгээр хучин зүйлийн нөлөөнд эсийн мэдрэх чадвар сулрах, үүний дээр хөтөлбөрт мөхөлийн /апоптоз/ эрчим саатал болох зэрэг механизм нөхцөлдүүлж байна гэж орчин үед үзэж байгаа юм.
    Хавдарын эдэд эдийн бүтэц зүйн ондоошил болохын дээр эдэд явагдах биологийн процесс бодисын солилцоо, энерги үүсэлт болон улмаар эдийг бүхэлд нь хамарсан атипизм явагдана. Юуны өмнө хавдарын хэмээх уураг нийлэгжиж, эрүүл эдэд байхгүй үр хөвөрлийн үеийи төст уураг шинээр үүснэ. Хавдарын эдэд анэроб гликолиз эрчимжиж тэр нь хавдарын эс олшрон үржихэд энергийн эх сурвалж болон бусад солилцооны бодисууд ихээр зарцуулагдаж биемахбодид энерги, тэжээлийн хомсдолыг нөхцөлдүүлж үүнээс үүдэж хорт хавдар өвчтэй хүмүүст туйлдах тураал /кахехси/ илэрнэ. Хавдарын эдийн бүтэц болон солилцооны атипизм нь тухайн биемахбодын эрхтэн тогтолцооны үйл зүйн ондоошилийг нөхцөлдүүлж эрхтэн эдийн үйл ажиллагаа доройтох, гаж үйл ажиллагаа илрэх улмаар олон эрхтэн тогтолцоонуудыг хамарсан үйл ажиллагааны дутагдалд хүргэн хүндрэл өгч болно.
    Хавдарын эд ургах явцад эдийн задрал явагдаж цусны судас өртөн гэмтэж, цус, лимф, эдийн шингэнээр хавдарын эд, эс зөөгдөн өөр эрхтэн эдэд хавдарын шинэ голомт үүсгэж үсэрхийлэл /метастаз/ үүсгэдэг.
    Мэдрэл-шингэний болон хамгаалах тогтолцоо, ялангуяа дархлаа тогтолцоог хамран үйл зүйн ондоошил эрчимжиж олдмол дархлаа хомсдол үүсгэнэ. Үүнээс үүдэж биемахбодын хамгаалах чадвар сулран өвчинд өртөмтгий болох, хоёрдогч халдвараар өвчлөх ерөнхий хордлого явагдаж үхэлд хүргэх шалтгааныг нөхцөлдүүлэх зэрэг онцлог шннжүүд хорт хавдарын эдэд явагдана.
    Хортой хавдар эдгээр онцлог шинжээр хоргүй хавдараас ялгаатай байдаг
    Хүний биеийн бүхий л эсүүд шаардлагатай үед өөрийгөө устгах чадвартай байдаг. Үүнийг апоптоз буюу эсийн програмчлагдсан үхэл гэж нэрлэдэг. Аливаа бараа бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийн явцад машин, тоног төхөөрөмжийн болон ажилчны алдаанаас олон тооны гологдол бүтээгдэхүүн гарч болдогийг бид мэднэ. Тэгвэл эхийн хэвлийд ураг хөгжиж эхлэхээс л хүний биед мөн олон тооны гологдол эсүүд үүсч байдаг бөгөөд тэд хэвийн үүргээ гүйцэтгэж чадахгүй бол апоптозын менанизмаар өөрөө өөрийгөө устгаж байдаг.
    Францийн судлаачид бүдүүн шулуун гэдэсний эсүүдэд нь генийн мутаци үүссэн тохиолдолд тухайн эсийн апоптоз хурдан идэвхиждэг хулгануудыг үржүүлжээ. Тэд энэхүү нээлтэндээ тулгуурлан хавдарын бай эсийн апоптозыг идэвхижүүлэх замаар хорт хавдарыг эмчилж болно гэж үзэж байгаа тухайгаа Nature сэтгүүлийн 12-р сарын 1-ний өдрийн дугаарт нийтлүүлсэн байна.
    Судалгааны багийнхан эсийн програмчлагдсан үхэл болох апоптозын талаар судалгаа хийж байжээ. Энэ үед апоптозын нэг ген идэвхижихэд эс өөрөө өөрийгөө устгах механизм идэвхиждэг болохыг тогтоожээ. Судалгааны багийн ахлагч Lyon их сургуулийн Хорт хавдар судлалын хүрээлэнгийн туршилтын лабораторийн захирал Патрик Мехльэн хэлэхдээ:
    “Эрдэмтэд сүүлийн 15 жилийн турш DCC гэж нэрлэгддэг генээр кодлогддог, бүдүүн шулуун гэдэсний хорт хавдарын эсийг устгадаг рецепторыг судалж байгаа юм. Тус рецептор нь эсийн гадаргуу дээр байрлах бөгөөд тэдэнд тохирох молекулын бүтэц бүхий лигандтай холбогдох чадвартай байдаг. Үүний үр дүнд шинж чанар нь өөрчлөгдсөнөөр тухайн эс рүү апоптозыг идэвхижүүлэх дохиог дамжуулдаг. Бид DCC генийн тухай өмнөх судлаачдын судалгааны үр дүнг мэддэг байсан боловч бүдүүн шулуун гэдэсний хорт хавдарын эсүүдэд илүү сонгомолоор нөлөөлдөг болохыг тогтоосон юм. Мөн бид апоптозыг өдөөдөг рецепторт ирж холбогддог лиганд нь нейтрин-1 болохыг тогтоосон” гэжээ.
    Мехльэн болон түүний хамтрагчид тэдгээр рецепторуудыг эсийг гадаргуу дээр байрлаж, яг л харуулын цэрэг шиг ажилладаг бөгөөд эсийн эргэн тойронд юу болж байгааг тогтмол хянаж байдаг "dependence receptors" буюу итгэл даах, түшигтэй рецепторууд гэж үзэж байгаа юм.
    Рецептор лигандтай холбогдсон үед рецептороос эсийн DCC ген рүү “эсийг устга” гэсэн дохиог илгээснээр эсийн үхлийг идэвхижүүлдэг байна. Гэвч лигандууд рецепторт холбогдоогүй үед ч хавдарын эс үүсвэл “бүх зүйл тийм ч сайн биш байна” гэсэн дохиог идэвхитэйгээр дамжуулснаар эсийн үхлийн механизмийг идэвхижүүлж чаддаг.
    Энэхүү дохиог хавдарын эс рүү дамжуулах үед лиганд холбогдоогүй байсан ч DCC генд “бүх зүйл тийм ч сайн биш байна” гэсэн дохиог илгээснээр эсийн өөрийгөө устгах механизм идэвхижиж, генийн өөрчлөлтөнд орсон эсүүд хорт хавдар болон ургахаасаа өмнө устдаг.
    Иймээс DCC хамааралт апоптоз нь хорт хавдарын өсөлтийг зохицуулгад гол үүрэг гүйцэтгэдэг байж болох юм. Тэд хулганы бүдүүн гэдэсний хорт хавдарын ген илүү өртөмхий болохыг тогтоочихоод байгаа. Мөн тэдэнд APC хэмээх генийн тухай өөр нэгэн хувилбар байгаа ажээ.

    Судалганы багийн ахлагч Мехльэн хэвлэлд өгсөн ярилцлагандаа: “Аливаа организмын эсүүд хавдар устгагч генүүдийн нөлөөгөөр байгалиас заяасан хавдарын эс болж хувирахаас хамгаалагдсан байдаг. Гэвч харамсалтай нь зарим нэг хавдарын эсүүд нь DCC-ийн рецепторыг хориглох замаар үүнээс зугатаж чаддаг. Энэ нь хүний биеийн ихэнхи эсүүд хавдарын эс болж болдогийн гол шалтгаан юм” гэж ярьсан байна.
    Судлаачид энэхүү судалгааны үр дүн нь хавдарын эсүүдийг устгаж, идэвхигүйжүүлэх шинэ эмчилгээний аргыг бий болгоход голлох үүрэг гүйцэтгэх бөгөөд магадгүй хөх, уушги гэх мэт бусад эрхтний хорт хадварт ч үр нөлөөгөө үзүүлэх байх гэдэгт найдаж байгаа ажээ.
    Мехльэн хэлэхдээ: “Манай судалгааны багийнхан DCC генийг идэхижүүлэх замаар хавдарын эсийн апоптозыг өдөөдөг хэд хэдэн эмийн бэлдмэлүүдийг амьд организм дээр туршиж байгаа бөгөөд 3 жилийн дараа гэхэд эдгээр бэлдмэлүүдээр хүний бие дээр эмнэл зүйн туршилт хийх боломжтой болно гэдэгт найдаж байна” гэжээ.
    2008 онд өвчитний үүдэл эсээс ургуулж авсан мөгөөрсөн хоолойг амжилттай шилжүүлж суулгасан.
    27. 2010 онд нүүрийг бүтнээр нь солих мэс засал анхны удаа амжилттай болсон
    Дархлааны эсүүд
    Дархлааны хариу урвал нь олон төрлийн эсүүдийн харилцан үйлчлэлийн дүнд тэдгээрээс ялгарах уусамтгай молекулаар (цитокин) дамжин явагдана.

    Залгиур эсүүд.

    Мононуклеар залгиур эс. Эдгээр нь харьцангуй удаан амьдардаг мононуклеар эгнээний эсүүд бөгөөд ясны чөмөгний эх эсээс (stem cell) үүсч хүний биеийн янз бүрийн эрхтэнд тархан эмгэгтөрөгчтэй учрах хамгийн дөхөмтэй байршилд оршдог. Жишээ нь, Купферийн эс элэгний синусойдын цусны судасны дагуу цувран байрладаг бол үений хөндийд А эсүүд цуварч байрладаг. Эдийн макрофаг нь цусны моноцит эсээс үүсэлтэй, өөрөөр хэлбэл, цусан дахь моноцит эдэд нэвчин байршиж эдийн макрофаг болон хөгждөг. Моноцит/макрофаг нь антигенийг олон удаа залгих чадвартай бөгөөд антигенийг Т эсэд маш сайн илчилдэг.

    Полиморф бөөмт нейтрофил. Залгиур эсийн нэг төрөл бол полиморф бөөмт нейтрофил юм. Цусны лейкоцитын дийлэнх хэсгийг нейтрофил бүрдүүлдэг бөгөөд үрэвслийн голомт руу хамгийн түрүүнд нүүдэллэдэг анхдагч залгиур эс юм. Нейтрофил нь фагоцитозыг зөвхөн нэг удаа хийгээд үхдэг богино настай эс байдаг.

    Лимфоцит. Лимфоцит нь өвөрмөц дархлааны хариу урвалд гол үүргийг гүйцэтгэдэг.

    В лимфоцит. В эс нь өөрийн гадаргууд илрэх антиген-өвөрмөц рецептороор (ВСR-В сеll receptor) антигентай харилцан үйлчлэх ба үүний үр дүнд B эс идэвхжин олширч сийвэнт эс болон хөгждөг. Сийвэнт эс эсрэгбие хэмээх уургийн молекулыг нийлэгшүүлнэ. Эсрэгбие нь гликопротейны полипептид гинжнээс тогтох ба цус, эдийн шингэнд агуулагдана. Үүссэн эсрэгбие нь В эсийг анх сэдээсэн тэр антигентай л холбогдох онцгой өвөрмөц бүтэцтэй молекул.

    Т лимфоцит. Т эсийн хэд хэдэн бүлэг байх ба эдгээр нь өөр өөр үүргийг гүйцэтгэнэ. Мононуклеар залгиур эстэй харилцан үйлчилж вдэвхжин эсийн доторх эмгэгтөрөгчийг устгахад тусалдаг Т эсийг Тh1 (Т helper) гэж нэрлэдэг. Харин В эсийн хуваагдал, ялгаран хөгжил, эсрэгбиеийн үүсэлтийг дэмждэг Т эсийг Тh2 гэнэ. Нөгөө хэсэг нь хавдрын эс болон вирусээр халдварлагдсан эсийг задалж устгах үүрэгтэй CTL (Cytotoxic T Lymphocyte) буюу эс хордуулагч Т эс юм. Антиген илчлэгч эс буюу АРС-ийн (Antigen Presenting Cell) гадаргууд эдийн тохирооны их бүрдлийн молекултай (МНС-Major Histocompatibility Complex) холбогдон илчлэгдсэн антигенийг Т эсийн антиген өвөрмөц рецептор (ТСR-T cell receptor) танина. Энэ нь В эсийн ВСR-тай ижил үүрэгтэй. Т эс нь бусад эсэд дохионы үүрэг гүйцэтгэх цитокиныг ялгаруулах, эсвэл эс-эс хоорондын шууд харилцан үйлчлэлийн замаар үүргээ гүйцэтгэдэг. СТL нь вирусээр халдварлагдсан эсийг таньж устгадаг.

    NK (Natural killer). Том мөхлөгт лимфоцит нь (LGLs-Large granular lymphocytes) хавдрын эс ба вирусээр халдварлагдсан эсийг өвөрмөцөр таньж устгана. СТL-ээс ялгаатай нь МНС молекулаа гээсэн эсвэл түүний илрэл нь багассан эсүүдийг таних чадвар өндөртэй юм. Эдгээр эсийг NK эс гэж нэрлэдэг.

    Үрэвслийн бусад эсүүд.

    Базофил ба шигүү мөхлөгт эс (ШМЭ). Эдгээр эсийн цитоплазмд том мөхлөгүүд орших ба цочруулын үйлчлэлээр задарч үрэвслийг үүсгэх болон дархлааны урвалыг хянах үйлчлэлтэй янз бүрийн медиаторууд чөлөөлөгдөнө. ШМЭ нь эд эрхтэний цусны судасны ойролцоо байрладаг учир зарим медиатор нь судасны эндотельд үйлчилдэг. Базофил нь ШМЭ-тэй төстэй үүрэгтэй ч цусаар байнга эргэлдэж байдаг эс юм.

    Эозинофил. Эозинофил нь том хэмжээний шимэгч тухайлбал, шистосом зэрэгтэй холбогдож өөрийн мөхлөг дахь суурилаг уургаа ойр орчимд нь ялгаруулах замаар устгах чадвартай.

    Тромбоцит. Эдгээр нь цус бүлэгнэх үед мөн дархан бүрдэл үүсэхэд идэвхжин үрэвслийн медиаторууд ялгаруулдаг.

  • R. Sasa 2012-10-15 16:13


    эс судлал
    2011 оны 03-р сарын 02, Нийтэлсэн vandandulam
    хүний биеийн хамгийн бага нэгж бол эс юм. эсийг судалдаг шинжлэх ухаагыг цистлоги гэнэ. 1665 онд анх Р.ГУК гэдэг эрдэмтэн өөрийн зохиосон микроскопоороо ургамалын шйсэн бөглөөн дээрх маш олон нүх сүвийг хараад 1 нүх бүрийг эс гэж нэрэлсэн. эс бүхэн эсээс тогтдог.

  • R. Sasa 2012-10-15 16:18

    Амьд биеийг бүрдүүлж байгаа хамгийн эгэл нэгжийг "Эс" гэнэ. Эс гэдэг нь KYTOS үр өндөг гэсэн латин үгнээс гаралтай. Эсийг судалдаг шинжлэх ухааныг "Цитологи" / Цито-эс, логи-судлал/ гэнэ.

    Эсийн шинжлэх ухааны товч түүх

    1665 он: Английн эрдэмтэн Р.Гук ургамлын үйсний нимгэн зүсэлтийг харж, тэр үйсний үүр тус бүрийг эс гэж нэрлэсэн.

    1674-1683 он: голландын эрдэмтэн А.Левенгук цусны улаан эс, нэг эст эгэл биетэн, нян, булчингийн эс, олон эст амьтан ургамлын биеийн эсийг нэг бүрчлэн нээж илрүүлсэн.

    1833 он: Английн эрдэмтэн Р. Броун ургамлын эсээс Бөөмийг нээсэн.

    Германы эрдэмтэн Т.Шванн амьтаны эс бүхэн бөөмтэй, мөн Германы эрдэмтэн М.Шлейдэн ургамлын эс бүхэн бөөмтэй болохыг тогтоосон.

    1827 он: оросын эрдэмтэн К.Бэр сүүн тэжээлтэний өндгөн эсийг нээж , олон эстэй амьд бие бүхэн зигот хэмээх нэг эсээс эхлэн үүсдэг болохыг нээсэн.

    1825 он: Я.Пуркинье эсийн доторх шингэнийг протоплазм гэж нэрлэв.

    Моль, Унгар, Броун нар эсийн хуваагдан үржихийг батлав.

    1858 он: Амьд биеийн өсөлт бол зөвхөн эсийн хуваагдлын үр дүн бөгөөд эс бүхэн эсээс үүсэлтэй гэсэн томъёололыг дэвшүүлэв.

    Эсийн онол:

    · Эсийн анхны онол: 1838-1839 он хооронд Германы эрдэмтэн Т.Шванн. М.Шлейдэн нар өмнөх 200-аад жилийн туршид хуримтлагдсан мэдээ баримтуудыг нэгтгэн дүгнээд 2 дүрэмтэй эсийн онолыг нээсэн.

    1. Эс нь ургамал амьтны бүтцийн нэгж 2. Эсийн үржил нь ургамал амьтны өсөлтийн үндэс болно.

    Эсийн орчин үеийн онол: 1. Эс бол амьд биеийн бүтэц, үйл ажиллагааны үндсэн нэгж бөгөөд амьд бие бүхэн эсээс бүрдэж, тэдгээр эсийн хоорондын харилцан үйлчлэлээр амьд бие махбодын эрхтэнүүд харилцан холбоотой ажилладаг.

    2. Бүх амьд биеийн эс химийн бүрэлдэхүүн, бүтэц, үйл ажиллагаагаараа хоорондоо ижил байна. 3. Шинэ эс бүхэн эх эсийн хуваагдлаар бий болно

  • R. Sasa 2012-10-15 16:22

    Биологийн хичээлийн сорил

    1.Мэдлэг шалгах тест (олон хариултаас аль зөвийг нь сонгох)

    Үсгээр тэмдэглэсэн бол нэг хариулт сонгоно.

    Тоогоор тэмдэглэсэн бол олон хариулттай. А.1,2,3 ,В.1,3 ,С.2,4,D.4,Е.бүгд зөв

    1.Прокариот эсийн бүтцийг нэрлэнэ үү?

    1.эсийн хана , 2.цитоплазм , 3. нуклеойд , 4.Гольджийн аппарат , вакуоль

    2.Эукариот эсийн бүтцийг нэрлэнэ үү?

    1.цитоплазм , 2. бөөм , 3. рибосом , 4.бөөмхөн , 5.митохондр

    3.Амьтны эс нь прокариот эс мөнүү?

    А.биш , В. мөн , С.магадгүй , D. заримдаа , Е. Ихэнхдээ

    4.Эукариот эсэд ямар эсүүд орох вэ?

    1.бактерийн эс , 2.амьтны эс , 3. вирусын эс , 4.ургамлын эс , 5. тоосны эс

    5.Дотроо 40 гаруй фермент агуулсан Гольджийн аппаратаас үүсдэг, задлаж, боловсруулах чадвартай мөхлөгийг нэрлэнэ үү?

    А.митохондр , В.бөөм , С. лизосом , D. рибосом , Е. шилбүүр

    6.Хүний хромсомын кариотип хэд вэ?

    А. 44 , В. 46 , С. 48 , D. 42 , Е. 47

    7.Эрэгтэй хүний хромсомын бүрдлийг заана уу?

    А.44ХУ , В.46ХУ , С.44ХХ , D.47ХХ, Е.48ХХ

    8. Эмэгтэй хүний хромсомын бүрдлийг заана уу?

    А.44 ХУ , В.46ХХ , С.44ХХ , D.46ХУ ,Е.48 ХУ

    9.Биеийн эсүүд ямар хуваагдлаар хуваагддаг вэ?

    А.мейоз , В. амитоз , С. митоз , D. митоз-мейоз , Е. амейоз

    10.Бэлгийн эсүүд ямар хуваагдлаар хуваагддаг вэ?

    А.мейоз , В. амитоз , С. митоз , D. митоз-мейоз , Е. амейоз

    11.Митоз хуваагдлын үр дүнд 1 эс хуваагдаж хэдэн эс үүсэх вэ?

    А. 4. , В.3 , С.2 , D.5 , Е.6

    12.Хос хроматидууд ээрүүлийн утаслагуудад центромерээрээ холбогдон эсийн 2 туйл руу татагддаг эсийн хуваагдлын шатыг нэрлэнэ үү?

    А. метафаз , В. анафаз , С. профаз , D. телофаз , Е. интерфаз

    13.Эр, эм бэлгийн эс үүсэж, ялгаран хөгжих үзэгдлийг юу гэж нэрлэдэг вэ?

    А. онтогенез, В. гаметогенез , С. митогенез , D.мейозгенез , Е.филогенез

    14.Эм бэлгийн эс хаана боловсрох вэ?

    А. төмсгөнд , В. өндгөвчинд , С.умайд , D. умайн гуурсанд , Е. шар биенд

    15.Бөөмийн бүрхүүлээс ээрүүлийн утаслагууд үүсэх ба хос хроматид эсийн төвд жагсаж ирэх эсийн хуваагдлын үе шатыг нэрлэнэ үү?

    А. профаз , В. метафаз , С. анафаз , D. телофаз , Е. интерфаз

    16.Амьд биеийн удамшил, хувьслыг судалдаг шинжлэх ухааныг юу гэж нэрлэдэг вэ?

    А. ургамал судлал, В.амьтан судлал, С. удам зүй судлал , D.нян судлал. ,Е.эрүүл ахуй судлал.

    17.Амьд биесийн удамших процесс явагдахад бэлгийн эсүүд чухал үүрэгтэйг тогтоож, нээлт хийсэн эрдэмтний нэрийг хэлнэ үү?

    А. Ч.Дарвин , В. Г.Мендель , С. Д.Менделеев , Т. Морган , К. Линней.

    18.Тухайн бие махбодын гадаад шинж тэмдгийн бүрдлийг юу гэж нэрлэх вэ?

    А.фенотип , В. генотип , С. рецессив , D. доминант , Е. гомозигот

    19.Дигибрид эвцэлдүүлгийн F2удам дахь бие махбодын тооны харьцааг ол.

    А. 9:2:2:1 , В.9:1:1:3 , С. 9:3:3:1 , D.9:3:1:1 , Е. 9:1:3:1

    20.Хүний цусны бүлэг нь нэг локусын 3 аллель генээр тодорхойлогдоно.Ол?

    А.АХО , В. АОС , С. АВО , D.АОТ , Е. АӨС

  • R. Sasa 2012-10-15 16:43

    Вопрос 1. В чем биологическое значение ми­тоза?

    Биологическое значение митоза состоит в том, что в результате этого способа деле­ния образуются клетки с наследственной информацией, которая идентична инфор­мации материнской клетки.

    Митоз обеспечивает процессы роста и развития организма, восстановления ут­раченных клеток и тканей, а также лежит в основе бесполого размножения расте­ний, животных, грибов, бактерий.

    Вопрос 2. Какие фазы включает в себя митоз?

    Митоз включает четыре фазы: профазу, метафазу, анафазу и телофазу.

    Во время профазы основные процессы происходят в ядре клетки. Хромосомы утолщаются и укорачиваются за счет спирализации ДНК, становятся видимыми в микроскоп. Каждая хромосома состо­ит из двух хроматид, соединенных друг с другом в области центромеры. Ядрышко постепенно исчезает. Образуется веретено деления. Ядерная оболочка разрушается.

    Метафаза характеризуется тем, что хро­мосомы, состоящие из двух хроматид, располагаются в центре клетки, в плос­кости экватора. Нити веретена от разных полюсов прикрепляются к центромерам каждой из хромосом.

    Анафаза начинается с того, что каждая хромосома расщепляется на две хромати- ды, которые расходятся по направлению к полюсам клетки.

    В телофазу дочерние хромосомы, обра­зовавшиеся из хроматид, достигают полю­сов клетки. Составляющая их ДНК на­чинает деспирализовываться, появляется ядрышко. Вокруг каждой группы дочер­них хромосом образуется ядерная оболоч­ка. Телофаза завершается разделением цитоплазмы и образованием двух одина­ковых клеток.

    Вопрос 3. Что такое редупликация ДНК?

    Редупликацией называется удвоение молекулы ДНК в период интерфазы. Под воздействием фермента водородные связи между комплементарными азотис­тыми основаниями разрываются. Нити, составляющие двойную спираль ДНК, расходятся. Из свободных нуклеотидов согласно принципу комплементарности достраиваются вторые цепи образовав­шихся нитей ДНК. В результате из одной материнской молекулы возникают две идентичные дочерние молекулы ДНК.

    Вопрос 4. Что происходит в интерфазу для подготовки деления клетки?

    Во время интерфазы идет интенсивная подготовка клетки к делению, которая за­ключается в следующем:

    происходит редупликация ДНК;
    увеличивается число многих органо­идов, в том числе митохондрий, центриолей и других;
    синтезируется и запасается АТФ, ко­торая необходима для процессов после­дующего деления.

    Вопрос 5. В какой фазе происходит деление цитоплазмы клетки?

    Разделение цитоплазмы клетки осу­ществляется на последнем этапе ее деле­ния, в телофазу.

    Вопрос 6. Что такое жизненный цикл клетки?

    Жизненный цикл клетки — это период ее жизни от момента возникновения в процес­се деления до гибели или конца последующего деления. Длительность жизненного цикла сильно варьирует и зависит от типа клеток и условий внешней среды: температуры, нали­чия кислорода и питательных веществ. Жиз­ненный цикл амебы равен 36 часам, а у неко­торых бактерий он составляет 20 минут. Для нервных клеток или, например, клеток хрус­талика его продолжительность составляет го­ды и десятилетия.
    Яндекс.Директ
    Выполнение ответов на вопросы Любая сложность. Любые специальности. Любые дисциплины. Адрес и телефон дипмастер.рф Я делаю 327% за 6 мес. на капитал и обучающиеся инвестированию у меня – тоже. Хотите узнать, как? sekretbogatih.ru Бабушка сколотила 1 млн на форекс Новости: Удачливая бабушка сколотила целое состояние на бирже форекс. uaforexe.ru

    Вопрос 7. Каким образом в митотическом цик­ле происходит удвоение ДНК? В чем смысл этого процесса?

    Удвоение ДНК происходит во время интер­фазы. Сначала две цепи молекулы ДНК расхо­дятся, а потом на каждой из них по принци­пу комплементарности синтезируется новая полинуклеотидная последовательность. Этот процесс идет под управлением особых фермен­тов с затратой энергии АТФ. Новые молекулы ДНК являются абсолютно идентичными ко­пиями исходной (материнской). Не происхо­дит никаких изменений генов, что обеспечива­ет стабильность наследственной информации, предотвращая нарушение функционирования дочерних клеток и всего организма в целом. Удвоение ДНК также обеспечивает постоянст­во количества хромосом из поколения в поко­ление.

    Вопрос 8. В чем заключается подготовка клетки к митозу?

    Подготовка клетки к митозу происходит в интерфазе. Во время интерфазы активно идут процессы биосинтеза, клетка растет, образует органоиды, накапливает энергию, а главное, происходит удвоение (редупликация) ДНК. В результате редупликации образуются две идентичные молекулы ДНК, соединенные в области центромеры. Такие молекулы называ­ют хроматидами. Две парные хроматиды обра­зуют хромосому.

    Вопрос 9. Опишите последовательно фазы ми­тоза.

    Митоз условно разделяют на четыре фазы.

    Профаза. Хромосомы в ядре начинают ак­тивно спирализоваться, приобретая компакт­ную форму. В результате считывание инфор­мации с ДНК становится невозможным, и син­тез РНК прекращается. К концу профазы распадается ядерная оболочка; центриоли, расположившиеся на полюсах клетки, образу­ют нити веретена деления.

    Метафаза. На этом этапе наблюдается максимальная спирализация (уплотнение) хромосом. Они располагаются в экваториаль­ной области клетки. Нити веретена деления прикрепляются к центромерам. Материал с сайта http://iEssay.ru

    Анафаза. В хромосомах происходит раз­мыкание центромер и, как следствие, разделе­ние хроматид. Нити веретена деления оттяги­вают хроматиды (каждая из которых теперь становится отдельной хромосомой) к полюсам клетки.

    Телофаза. Хромосомы, оказавшись у по­люсов клетки, раскручиваются; вокруг них на обоих полюсах клетки формируются ядерные оболочки. Образуются ядра, содержащие оди­наковые диплоидные наборы хромосом. Про­исходит окончательное разделение клетки на две части.

    В результате митоза образуются две дочер­ние клетки, идентичные исходной материн­ской клетке.

    Вопрос 10. Каково биологическое значение миюза?

    Митоз — важнейший биологический про­цесс, поскольку:

    в результате митоза из одной материн­ской клетки образуются две дочерние, ей идентичные, что обеспечивает поддержание генетической стабильности клеток;
    митоз обеспечивает рост организмов;
    благодаря митозу осуществляется регене­рация и замена отмирающих клеток;
    митоз обеспечивает вегетативное размно­жение у растений и бесполое размножение у одноклеточных эукарио

  • R. Sasa 2012-10-15 16:44

    Вопрос 1. Расскажите об истории открытия клетки.

    Открытие клеточного строения живых ор­ганизмов стало возможно благодаря появле­нию микроскопа, изобретенного в 1590 г. За­харием Янсеном.

    Значение микроскопа для исследования строения срезов растительных и животных объектов впервые оценил английский физик и ботаник Роберт Гук. В 1665 г. на срезах проб­ки он обнаружил структуры, напоминающие пчелиные соты, и назвал их ячейками или клетками. Однако Гук ошибался, считая, что клетки пустые, а живое вещество — это кле­точные стенки.

    Голландский натуралист Антони ван Ле­венгук во второй половине XVII в. усовершен­ствовал микроскоп и первым увидел живые клетки. Он наблюдал и зарисовал ряд простей­ших, сперматозоиды, бактерии, эритроциты и даже их движение в капиллярах (см. также ответ на вопрос 3 к 1.1).

    Вопрос 2. Кем и когда впервые была сформу­лирована клеточная теория?

    В XVII-XVIII вв. вопрос о том, входят ли клетки в состав всех растительных и живот­ных организмов, оставался открытым. На него в 1838-1839 гг. окончательно ответили не­мецкие ученые ботаник Матиас Шлейден и зоо­лог Теодор Шванн. Они проанализировали все существующие на тот момент знания о клеточ­ном строении живой природы и сформулирова­ли клеточную теорию. Эта теория постулирова­ла, что все растительные и животные организ­мы состоят из простейших частей — клеток. При этом каждая клетка в определенных гра­ницах представляет собой некое самостоятель­ное целое. Вместе с тем в пределах организма все клетки действуют совместно, образуя гар­моничное единство. Однако Шлейден и Шванн заблуждались, считая, что новые клетки обра­зуются из неклеточного вещества. Это предпо­ложение опроверг немецкий ученый Рудольф Вирхов, который доказал, что всякая клетка происходит от другой клетки.

    Вопрос 3. Перечислите современные положе­ния клеточной теории.

    В наше время цитология, используя дости­жения генетики, молекулярной и физико-хи­мической биологии, очень быстро развива­ется. И хотя основные положения теории Т. Шванна и М. Шлейдена остаются актуаль­ными, полученные данные позволили сформи­ровать более глубокие представления о струк­туре и функциях клетки. На их основе сфор­мулирована современная клеточная теория. Перечислим ее основные положения:
    Яндекс.Директ
    Выполнение ответов на вопросы Любая сложность. Любые специальности. Любые дисциплины. Адрес и телефон дипмастер.рф Секрет самых богатых людей мира! 5 заповедей частного инвестора. Как делают 300-1000% в год? academyprivateinvestment.com История для Вузов. Аудиокурс. Система исторических знаний. 500 самых важных понятия за 14 часов. magnamedia.ru

    клетка — элементарная структурно-функ­циональная единица живого; вне клетки жиз­ни нет, и даже вирусы (как неклеточная фор­ма жизни) являются паразитами клетки и вне ее пределов не способны к самовоспроизведе­нию;
    все клетки сходны по химическому соста­ву и имеют общий план строения;
    всякая клетка происходит от другой клет­ки; при половом размножении все клетки ор­ганизма возникают в результате деления опло­дотворенного яйца — зиготы;
    многоклеточные организмы представля­ют собой целостные системы, состоящие из совместно функционирующих и взаимодейст­вующих клеток;
    сходное клеточное строение организмов свидетельствует о том, что все живое имеет единое происхождение.

    Вопрос 4. Охарактеризуйте значение клеточной теории для развития биологии.

    По определению философов, изучавших ис­торию науки (например, Фридриха Энгельса), клеточная теория является одним из величайших открытий XIX в. Она сыграла огромную роль в развитии не только биологии, но и есте­ствознания в целом. Клеточная теория впер­вые однозначно указала на единство живого мира. С ее появлением исчезла пропасть меж­ду царством животных и царством растений. На основе клеточной теории в середине XIX в. возникла цитология — наука, изучающая структуру и функции клетки.

    Вопрос 5. Подумайте, для каких представите­лей органического мира понятия «клетка» и «орга­низм» совпадают. Материал с сайта http://iEssay.ru

    Понятия «клетка» и «организм» совпадают в том случае, если речь идет об одноклеточных организмах. К ним относятся прокариоты, или безъядерные (в частности, бактерии), а из эукариот, или ядерных, — простейшие (такие, как инфузория туфелька, хламидомонада, эвглена зеленая). Их тело состоит из одной клетки, которая реализует все функции орга­низма — обмен веществ, раздражимость, размножение, движение. Выполнению этих функций способствуют разнообразные органо­иды, в том числе специального назначения (например, жгутики и реснички обеспечи­вают движение). Одноклеточные организмы часто способны образовывать скопления — ко­лонии. Однако к колонии еще неприменимо понятие «многоклеточный организм», по­скольку входящие в ее состав клетки имеют однотипное строение (не подразделяются на ткани), слабо взаимодействуют друг с другом и, будучи изолированы от колонии, без особых проблем продолжают самостоятельно сущест­вовать и размножаться.

  • R. Sasa 2012-10-15 16:45

    Вопрос 1. Опишите строение ядра эукариотиче­ской клетки.

    Клеточное ядро обычно имеет сфериче­скую форму; встречаются также веретеновид­ные, подковообразные и сегментированные яд­ра. Оболочка ядра состоит из двух мембран; наружная мембрана переходит в каналы ЭПС. Ядерная оболочка пронизана порами, которые достаточно велики, чтобы пропускать молеку­лы нуклеиновых кислот и субъединицы рибо­сом. Клеточное ядро заполнено ядерным со­ком — раствором белков, нуклеиновых кислот и углеводов. Основная масса клеточного ядра приходится на хроматин — молекулы ДНК, соединенные с белками-гистонами. В зависи­мости от стадии клеточного цикла хроматин располагается по всему объему ядра (дисперс­но) либо скручен в хромосомы. В клеточном ядре может также находиться одно (или не­сколько) ядрышко — зона синтеза рРНК и формирования субъединиц рибосом.

    Вопрос 2. Как вы считаете, может ли клетка су­ществовать без ядра? Ответ обоснуйте.

    У прокариот кольцевая ДНК расположена непосредственно в цитоплазме и успешно вы­полняет свои функции. Однако строение и де­ятельность эукариотической клетки гораздо сложнее, чем прокариотической. В связи с этим эукариотам необходимо иметь значитель­но больше нуклеиновых кислот, которые удоб­нее локализовать в определенной зоне. Эту проблему решило появление ядерной оболоч­ки и обособление клеточного ядра. Кроме того, ядерная оболочка защищает хроматин от хи­мических и механических повреждений.

    Может ли эукариотическая клетка сущест­вовать без ядра? В ядре хранится почти вся на­следственная информация о структуре белков. Следовательно, без ядра клетка не может раз­виваться и гибнет. Тем не менее некоторые клетки многоклеточного организма (напри­мер, эритроциты человека) утрачивают ядро в ходе роста и специализации; к моменту поте­ри ядра в них уже синтезирован весь необхо­димый набор белков. Скорость разрушения этих белков определяет срок жизни таких кле­ток (как правило, несколько недель).

    Вопрос 3. Что такое ядрышко? Каковы его функции?

    Ядрышко — это внутриядерная структура, где синтезируется рибосомальная РНК и фор­мируются отдельные субъединицы рибосом. Количество ядрышек в ядре может изменять­ся и определяется синтетической активно­стью клетки: чем более интенсивно идет обра­зование белка, тем больше ядрышек. Сборка рибосом из отдельных субъединиц завершает­ся в цитоплазме непосредственно перед нача­лом синтеза белка.

    Вопрос 4. Дайте характеристику хроматина.

    Хроматин представляет собой совокуп­ность спиралевидных двуцепочечных моле­кул ДНК, упакованных при помощи особых белков-гистонов. В ходе упаковки ДНК нама­тывается на гистоны, как нитка на катушку. В результате образуется структура — «бусы на нитке», уменьшающая длину и увеличиваю­щая прочность молекул ДНК. Хроматин мо­жет быть дополнительно спирализован с обра­зованием сверхкомпактных структур — хро­мосом. Формирование хромосом происходит непосредственно перед делением клетки.
    Яндекс.Директ
    Я делаю 327% за 6 мес. на капитал и обучающиеся инвестированию у меня – тоже. Хотите узнать, как? sekretbogatih.ru 8 правил самых богатых людей мира Как они делают 300-1000% в год? Узнай, и получи 20 у.е. на личный счет! academyprivateinvestment.com

    Вопрос 5. Как соотносится число хромосом в соматических и половых клетках?

    В соматических (обычных) клетках организ­ма, как правило, содержится двойной набор хромосом, т. е. каждая хромосома (молекула ДНК) присутствует в двух экземплярах. При образовании половых клеток происходит деле­ние особого типа, в результате которого набор хромосом в зрелых яйцеклетках и сперматозо­идах оказывается одинарным. Таким образом, соотношение числа хромосом в соматических и половых клетках составляет 2:1.

    Вопрос 6. Что такое кариотип? Дайте определе­ние.

    Кариотип — это совокупность всех при­знаков хромосомного набора, характерного для того или иного биологического вида. Важ­нейшими среди этих признаков являются ко­личество хромосом, их размер и расположение центромер. Различие кариотипа у внешне сход­ных организмов является показателем их при­надлежности к разным видам; отличие карио­типа от нормы (изменение числа хромосом, длины хроматид и т. д.) — признаком серьез­ных нарушений — мутаций.

    Вопрос 7. Какие хромосомы называют гомоло­гичными? Материал с сайта http://iEssay.ru

    Гомологичными называют хромосомы, одинаковые по форме, размеру и несущие оди­наковые гены. В соматических клетках содер­жится двойной хромосомный набор, т. е. для каждой хромосомы имеется ее гомологичная пара. По происхождению одна из двух гомоло­гичных хромосом является материнской, пе­реданной через яйцеклетку матери, а другая — отцовской, переданной через сперматозоид от­ца. Это означает, что, хотя представленные в гомологичных хромосомах гены одинаковы (характеризуют один и тот же белок), конкрет­ное содержание заключенной в них наследст­венной информации может не совпадать (мо­жет различаться первичная структура белка, что приводит к появлению у различных инди­видуумов одного вида разных групп крови, ок­раски шерсти, цвета глаз и т. д.).

    Вопрос 8. Какой хромосомный набор называют гаплоидным? Диплоидным?

    При образовании половых клеток из каж­дой пары гомологичных хромосом в яйцеклет­ку или сперматозоид попадает только одна. Поэтому половые клетки содержат одинарный (гаплоидный) набор хромосом. После слия­ния половых клеток (гамет) в образовавшейся зиготе оказываются как материнский, так и отцовский гаплоидный набор. В результате число хромосом удваивается. Набор, в кото­ром представлены пары гомологичных хромо­сом, называют диплоидным.

  • R. Sasa 2012-10-16 10:17



    209
    ¯хýë íü: áèå ìàх áîäèйí àìüäðàëûí ¿йë àжèëëàгàà èäýâхèòýй áàйäàëààñ¿хýëèйí áàйäàëðóó øèëжèж íàñ áàðíà.Хºгøðºëò: Á¿х ýä¿¿äèйг á¿ðä¿¿ëýг÷ ¿íäñýí íýгж íü ýñ áºгººä òýäгýýðèйг хºгøèðхºäººð÷ëºëò ÿâàгääàг.Ý ñ¿¿ä хýäèй ÷èíýý ººð÷ëºëòºíä îðíî òýð хóгàöààгààð х¿ì¿¿ñèйíàìüäðàë áîгèíîñäîг. Хºгøðºëòèйí ¿åä áèå ìàх áîäèйí àìüäðàëûí ¿йë àжèëëàгààíûхÿìðàë ¿¿ñ÷ ¿хýëýýð òºгñºíº. Хºгøðºëòèйí ïðîöåññ íü àìüä áèå ìàх áîäèйí òºðºëººñхàìààð÷ хàðèëöàí àäèëг¿й ººð ººð ÿâàгäàíà. Тóхàйí áîäгàëü íü áèîëîгèйí íàñààíàñàëж óëìààð фèçèîëîгèйí íººö íü øàâхàгäàж òóйëäàí íàñ áàðàх ёñòîй áàйòàëгýíýòèйí ¿хýëýýð íàñ áàðäàг. Îíòîгåíåç áîë òóхàйí áîäгàëèйí íýгýí áèåèйí хºгжèë,ººðººð хýëáýë, ¿ð òîгòñîí ºíäгºí ýñíýýñ ¿хýх х¿ðòýëх á¿х хºгжèëèйг áàгòààñàí îйëгîëòáèëýý.Хºâºðëèйí äàðààх хºгжèëèйí áàðàг ñ¿¿ëèйí хýñýг áîë хºгøèðºëò ¿хýë þì.Хºгøðºëò áîë îíòîгåíåçèйí òºðºëхèйí òºгñгºë øàò áºгººä áèå áîëîâñîð÷ г¿йöýх áóþóººðèйí àìüäðàëèйí áóñàä àëü ÷ ¿åä øèëжäýгèйí àäèëààð áèå ìàх áîäü çàйëøг¿йхºгøèðíº. Åðºíхèй áèîëîгèйí ¿çëèйí ¿¿äíýýñ á¿х àìüä áèåèйí îíòîгåíåç хºгøèðºëòèëýðäýг.Èйì èëðýë íü áîäèñèйí ñîëèëöîîíû óäààøèðàëò áîëîí ñýðýх ÷àíàðûíáóóðàëò þì. ªìíº íü ýðхòýí¿¿ä ºñºж хºгжèж ýñ хóâààгäàí òºëжèж áàйñàí áîëхºгøèðºх ¿åä ¿¿íèй ýñðýгýýð ýðхòí¿¿äèйí хàòàëò áóþó èíâîëþöè ÿâàгäàí á¿òöèйíг¿íçгèй ººð÷ëºëòºíä îðäîг. ßëàíгóÿà ìýäðýëèйí ýñ¿¿ä ¿хýж ýхýëäýг. ßàгààä гýâýëìýäðýëèйí ýñ íºхºí òºëжäºгг¿й.Ìýäðýëèйí ýñèйí íºхºí òºëжèëò: Çàхûí ìýäðýëèйí øèðхýг äàðàгäñàí ýñâýëхýñýг÷ëýí òàйðàгäñàí òîхèîëäîëä ýñèйí èх áèå гýìòýýг¿й áàйâàë àëгóóð áîëîí íºхºíòºëжäºг. Ãýìòñýí хýñýг òýжýýëг¿й áîëж ¿хäýг áºгººä ò¿¿íèй ìåйëèí á¿ðх¿¿ë хîîñîðäîг.Ãýìòýýг¿й ¿ëäñýí ìýäðýëèйí øèðхýг ºäºðò 1-2 ìì хóðäòàйгààð á¿ðх¿¿ëèйí хîîñîíçàìðóó óðгàäàг. Тàðхè áîëîí íóгàñíû ìýäðýëèйí øèðхýг áàйгàëèйí íºхºí òºëжèëò íüìàø хîâîð ìýäðýëèйí ýñ¿¿ä íü íàðèйí ÿëгàðàí хºгжñºí áàйäàг òóë ººðºº íºхºíòºëжèж, хîîðîíäûí хîëáîî íü äýýä çýðгýýð ñýðгýж ÷àäàхг¿й. ( Ñìèâ Ïàðêàð 2005îí )¯хýëèйг 2хóâààж ¿çäýг. ¯¿íä:



    Áàйгàëèйí ¿хýë



    Çóóðäûí ¿хýëÎðгàíèçìä ¿хýë íü òîäîðхîй ¿å øàòóóäûг äàìжäàг.1.Аìü òýìöýхèйí ºìíºх ¿å2.Аìü òýìöýх ¿å3.Кëèíèê ¿хëèйí ¿å

    210
    4.Áèîëîгèйí ¿хëèйí ¿åКëèíèê ¿хýë: Ç¿ðхíèй àгøèëò àìüñгàëèйí çîгñîëò ðåфëåêñèйí óðâàëóóäûг ¿г¿йáîëîхûг òîäîðхîйëäîг. Ýíý íü àíхíû ýðгýх øàò áà êëèíèê ¿хýëèйí ¿åä á¿х ýä ýðхòýíàìüä áàйх áºгººä òýäгýýðèйí áîäгàëèйí ñîëèëöîî ÷ ýìх öýгöòýй хýâýýð áàйäàг.Áîäгàëèйí ¿хýë хîжóó ýхëýх áà ýä¿¿äèйí äîòîð хèìèйí ýìх çàìáàðààг¿й хóâèðëóóäàâòîëèç áîëîí ýä¿¿äèйí çàäàðëààð òîäîðхîйëîгääîг. Жèøýý íü: öàйð äóòàгäñàíààñáîëж ºñºëò íü хýâèйí хýìжýýíä ÿâàгääàгг¿й èйì ó÷èðààñ ¿хýëä х¿ðíý. ̺í ýñýäхýòýðхèй èх öàйð áàйгàà òîхèîëäîëä ýñ¿¿ä íü хýâèйí хýìжýýíä àжèëж ÷àäàхг¿й хýò èхöàйðààñ áîëж ¿хýëä х¿ðíý.Ýñèйí òºâøèíä öàйð íü ìàø гîë ¿¿ðýгòýй. Ýíý íü ýñèйííèйëýгжèëòýíä îðîëöîíî. Íèйò óóðгóóäûí 1/3 íü öàйðûí á¿òýöòýй. ̺í öàйð íü ìºíîëîí òîîíû фåðìåíòèйí ñèñòåìä îðîëöäîг. Хýðâýý àìüòàä ìàø èх хýìжýýíèй öàйðûгýñèйí ìåхàíèçìäàà àâñàí òîхèîëäîëä ýñ¿¿ä íü хýâèйí àжèëëàгààгàà àëäàж àìüòàäºâ÷èëíº. Çàгàñ öàйðä èë¿¿ ìýäðýг áàйäàг áà óñàíä öàйðûí хýìжýý èхýñâýë ¿хíý. Á¿хàìüòäûí áèå áàñ íýг ÷óхàë ¿¿ðýг íü èäýø òýжýýëèйí áîäèñîîñ хýðýгòýй áîäèñîîàâàхàä îðøèíî. Öàйðûí äóòàгäàë ¿¿ñýх íü ýíý фåðìåíò ¿¿ðгýý г¿йöýòгýхг¿й ýñâýëçîхèх хýìжýýíä ÿëгàðàхг¿й áàйх íü àìüòíû àìòëàх áîëîí ¿íýðëýх ÷àäâàðàà àëäàíà.Аìüòíû èäýхèйг çîхèöóóëäàг ýíý ìåхàíèçì íü èäýх х¿ñýëг¿й áîëгîж ¿хýëä х¿ðгýäýг,òýгýýä хîîë òýжýýë áàгàññàíààð ¿хýëä х¿ðгýäýг.http://www.tasteandsmell.com/feb05.htm http://biomedme.com/general/i-travelled-in-hope-to-stem-cell-clinic_17875.html


    211
    ¯ð ä¿í
    ̺хºë ¿хýëèйí ÿëгàà:̺хºë áîë ¿хýëèйг áîäâîë хàðüöàíгóй ààжèì óäààíààð ÿâàгääàг. ßàгààä гýâýëýíý íü á¿хýë á¿òýí îâîг,áàг ç¿йë ¿г¿й áîëîх íü áàйгàëèйí øàëгàðàëòàй хîëáîîòîйгîîðòàйëáàðëàж áîëíî.¯хýë íü ýñ хºгøèðººä ýñ íü хºгøèðºëò ÿâàгäàж áàйíà гýýä ººðºº ººðèйгººóñòгàäàг.¯хýë íü òóхàйí îðгàíèçìèйí ýñèйí òºâøèí ÿâàгäàж áàйгàà ó÷èð ìºхºëººáîäâîë ìàø хóðäàöòàйгààð ÿâàгäàíà.Çîðèëгî: ßàгààä ÿìàð íýг á¿ëгèйí áîäгàëü á¿ð ìºñºí ìºхºж áàйгààг ìýäýх þì.Çîðèëò : ßìàð øàëòгààíû óëìààñ òóхàйí áîäгàëü ¿хýëä х¿ð÷ áàйíà âý гýäýгèйг ìýäýхþì.
    Хýëýëö¿¿ëýã
    Аëèâàà íýгýí áîäгàëü íü áèй áîëîîä äàðàà íü ¿хäýг жàìòàй. Äýýðхè ¿хýë áàìºхºëèйí øàëòгààíû òóхàй ýðäýìòýäèйí òàìàгëàë áîëîí гàð÷ áóй ¿ð ä¿í áàáàòëàгäñàí áàðèìòóóäòàй ñàíàë íèйëж áàйíà.Тóхàйí áîäгàëü ÿàгààä ¿хýëä х¿ð÷ áàйíà âý? ßàгààä гýâýë ìýäðýëèйí ýñ ýä¿¿ääàхèí íºхºí òºëжäºгг¿й ó÷èðààñ áàйх ёñòîй ýñèйí òîî íü áàгàñ÷ óëìààð áîäгàëü ¿хýëäх¿ðäýг. ̺í гýíýòèйí áàйгàëèйí гàìøèг ìºí îíòîгåíåç ¿хýë гýýä äóðäâàë îëîí ¿хýëèйíхýëáýð áèй. ¯¿íýýñ áîëж òóхàйí áîäгàëèйí òîî òîëгîй áàгàñ÷ ìºхºëä х¿ð÷ á¿ð ìºñºíóñòàж ¿г¿й áîëíî.
    Ä¿ãíýëò
    Ýíý áèå äààëòààð ¿хýë ìºхºë ¿¿ñýх øàëòгààí áîëîí þóíû óëìààñ óñòàж ¿г¿йáîëж áàйгàà áîëîí ¿хýë ìºхºëèйí ÿëгààг ÿëгàж ñàëгàж àâëàà. ¯хýëèйí øàëòгààí íüгýíýòèйí гàìøèг áîëîí áàйгàëèйí øàëгàðàëûí óëìààñ ¿хýж áîëíî.̺í îíòîгåíåç ¿хýë íü òóхàйí áîäгàëèйг ¿хýëä х¿ðгýäýг. ¯¿íýýñ àâ÷ ¿çâýë ¿хýëíü хóðäàí хóгàöààíä óñòàж ¿г¿й áîëж áàйхàä ìºхºë íü ¿хýж ¿ðýгäñýí àìüòäûí òîîòîëгîй áàгàññàíààñ áîëж ààжèìààð óñòàж ¿г¿й áîëäîг áàйíà.

  • R. Sasa 2012-10-16 10:26



    Онтогенез ба Филогенез

    Ж.Дэлгэрцэцэг

    Оршил

    Онтогенез ( нэгэн биеийн хөгжил ) ба филогенез ( түүхэн хувьсах хөгжил )
    ньМакроэволюцийн үндсэн чиглэл хууль, зүй тогтолд хамаардаг. Макроэволюцинь зүйлийн гадна болдгоороо зүйл дотор юмуу популяцид болдог

    микроэволюциас ялгарна. Гэхдээ макроэволюци нь микроэволюцийнүргэлжлэл учраас энэ хоёр үйл явц нь зарчмийн ялгаагүй. Онтогенез - зигот үүссэн цагаас тухайн бие насны эцэс хүртэл үргэлжилнэ.
    Филогенез- биологийн зүйлийн үүсэж хөгжиж ирсэн түүхийг хэлнэ.

    Энэ сэдвийг өөрийн мэдлэгийнхүрээгээ тэлэх, нэмэгдүүлэх зорилготойгоор эмх цэгцтэй, системтэй, ангилж,бүлэглэж ойлгох зорилт тавьлаа.


    223
    Архаллаксисүүд амьдралын эволюцийн эртний шатанд үүссэн бөгөөд энэүзэгдлийн ачаар колон зохион байгуулалтын шатанд биеийн эсээс бэлгийнэсүүд салж ялгаваржсан. Дээд зэргийн хөндий хэвлийтнүүдэд архаллаксисийнзамаар мезодерм хэлбэржсэн байна.

    Эмбриогенезийн эрт шатанд хувьсалөөрчлөгдөл явагдсаны дүнд дараах шинжүүд үүссэн байна. Ингэж онтогенезийнэхний шатанд гарсан өөрчлөлтөд бие гүйцсэн амьд биед дэвшилт эволюциявагдах үндсэн эх булаг болдог.

    2.
    Девиаци
    . Анхны чиглэлээсээ эрс зайлж хазайснаас болж шинжчанаруудын хөгжилд өөрчлөлт гарахыг хэлнэ.Жишээ нь: Мөлхөгчдөд

    эвэрлэг хайрс бий болох явдал юм. Эхэндээ энэ үйл явцнь загасны плакойд хайрс хөгжихтэй адилхан байдаг. Эпидермисийн давхраань нягтарсны дараа хэвлээр явагчдын хайрсны хөгжил нь загасны хайрс хөгжихзамаас эрс өөр болж хөгжин эпидермсийн хэсэг нь жинхэнэ эвэрлэг хайрс болжхувирдаг. Ингэхлээр хэвлээр явагчдын эвэрлэг хайрс хөгжихөд эмбриогенезийнэхний үедээ өвгийн шинжээ давтаад цаашид плакойд хайрс хөгжихөөс өөрзамаар хөгжсөн байна.Девиацын үндсэн дээр явагддаг онтогенезийн эволюци нь ургамлын амьдралдтүгээмэл ажиглагддаг. А.Л.Тахтаджяны хэлснээр энэ аргаар нахианаас булцууба сонгинолог иш үүсчээ. Нахианы гол хэсэг хүчтэй нийлж ургаснаас навчныүүсвэрүүд хөгжиж чадалгүй төмсний булцуу үүссэн бол нахианы гол хэсэг ньдутуу хөгжиж навчны үүсгэврүүд ялгаваржин хөгжсөний үр дүнд сонгинолог ишүүсчээ. Харин хос талт урт ургамлын хажуугийн хоёр ургах шовгор оройн нэгургах шовгороор солигдсоны үр дүнд нэг талт хөврөл үүсчээ. Девиацийн үндсэндээр явагддаг ийм мэтчилэнгийн өөрчлөлтүүд нь архаллаксистай адил дэвшихэволюцийн чухал уг сурвалж болдог.
    3.
    Аноболи

    бол

    онтогенезийн эцсийн шат өөрчлөгдөх үйл явц юм.

    Тэнгисийн дайн
    (Trigla)
    гэдэг загасны цээжний сэлүүрийн эволюци ньанаболийн замаар явагджээ. Энэ загасны эмбриогенезийн эхэнд хэвийнсэлүүртэй жараахай үүсч өсч томрох тусам сэлүүрийн өмнөд 3 цацраг нь салжбие гүйцэх үед 3 хуруу хэлбэрийн дагавар болж сэлүүрийн үлдсэн хэсэг нь уртнарийвтар хэлбэртэй болдог. Навч нь нахиан дотор байхдаа бүтэн байснааонтогенезийн сүүлийн шатанд салж өдлөг дэвүүр хэлбэртэй болдог. Ургамлынассиметр навч, зигоморф цэцэг, үр жимсний олон бүтэцтэй нийлмэл навчүүссэн.Анаболийн үед өвгийнхөө шинжүүдийн ихэнх хэсгийг хөгжлийнхөө явцад давтанхаруулдаг
    (
    рекапитуляци
    )-aapa
    а девиацаас ялгаатай. Энэ нь морфогенезийнүйл явц бүхэлдээ тогтвортой шинжтэй бөгөөд түүнд гарсан эрс өөрчлөлт ньамьд биеийг үхэлд хүргэх юмуу амьдрах чадварыг нь бууруулахад хүргэдгээртайлбарлана. Ийм учраас анаболи нь девиаци ба архаллаксисаас харьцангүйилүү түгээмэл тохиолдоно.


    224
    Онтогенезийн эволюцийн дээрх 3 аргын явагдах байдлыг генетикийн үүднээстайлбарлавал
    -
    Мутаци нь:
    -
    эрхтний хөгжлийн хамгийн эхний шатны өөрчлөлтийг хариуцсан генийгхамарч байвал хөгжил архаллаксисийн замаар явагдана.
    -
    морфогенезийн дунд юмуу хожуу шатны хөгжлийн хариуцсан генүүдийгхамаарч байвал өөрчлөгдөл нь девиаци ба анаболийн хэв шинжээр явагддаг.
    в.Онтогенезийн автонамизаци

    Орчны гэнэтийн өөрчлөлтийн

    үед нэгэн биеийн хөгжил маш тогтвортоий байхыгхэлнэ. Энэ үед морфогенезийн гадаад хүчин зүйлүүд нь дотоод хүчин зүйлболж өөрчлөгдсөн байдаг. И.И.Шмальгаузен “Амьд биеийн харьцангуй хувьсалөөрчлөлтийг судлаад орчны нөлөөллөөс үл хамаарах бие даасан шинж бийболох чиглэлд амьд биеийн онтогенезийн түүхэн хувьсах хөгжил явагдсан” гэжүзжээ. Тэрээр онтогенезийг:




    Геномын харьцангуй хувьслын




    Морфогенетикийн харьцангуй хувьслын




    Эргонтик

    харьцангуй хувьслын

    гэсэн 3 хэв шинжээр ялгасан.

    Геномын харьцангуй хувьсал

    нь ген ба тэдгээрийн иж бүрдлүүдийн харилцанхолбоогоор нөхцөлддөг. Геномын корреляци нь генотипийн бүхэл бүтэн цогцшинжийг бүрдүүлдэг. Харьцангуй хувьсал нь хоорондоо холбоотой олоншинжүүдийг шууд ашигтай өөрчлөлтөнд хүргэж чадахгүй. Геномын харьцангуйхувьслын хортой үр дагавар тусгай өөрчлөгч генүүдийн үйлчиллээрдарангуйлагдана. Тэдгээр генийн үйлчилгээ бүр хөврөлийн хөгжлийн эхнийшатанд л илэрч болох юм.
    Морфогенетикийн

    харьцангуй хувьсал
    нь олон шатаар явагдах ба аль чшатны нэг л өөрчлөлт нь бусад олон шинжүүдээсээ хамаарч хэлбэрждэг.Хөврөлийн тодорхой хэсгүүд шууд хүрэлцэх
    (
    индуктор ба реактор
    )
    замаар юмуумэдрэл шингэний зохицуулалтын нөлөөгөөр дамжин харилцан үйлчлэлцэхзамаар эмбриогенезийн үйл явц бүхэлдээ зохицуулагддаг.
    Эргонтик харьцангуй хувьсал
    нь амьд биед аль хэдийн бий болсон шинжөөрчлөгдөхөд хүргэдэг. Үйл ажиллагааны явцад биеийн хэсэг ба харилцанхолбоотой эрхтнүүд өөрчлөгддөг. Энэ хувьсал нь буцах шинж чанартай байдаг.Уг бодгальд хадгалагдаж байгаа генүүдийн модификаци хувьсал

    явагдана гэсэнүг. Ингэж улиран хувьсах хөгжлийн явцад харьцангуй хувьслууд болонудамших хувьсал явагдсанаар онтогенезэд гарсан өөрчлөлтүүд ньфилогенезийн явцад хадгалагдан хөгжиж байдаг.

    225
    Неотения.

    Онтогенезийн эволюцийн өвөрмөц аргын нэг нь нэгэн биеийнхөгжил сүүлчийн шат буюу бие гүйцсэн шатгүй болдог явдал юм. Жишээ нь:амьтны хөгжил авгалдайн шатандаа зогсч авгалдай нь бэлэг боловсрон үржихчадвартай болдог.
    (
    Хавтгай хорхой, хавч, шавьж, зарим 2 нутагтан гэх мэт
    )
    Неотинийн арга замаар модноос өвслөг ургамалд шилжих шилжилт явагдсанбайна. Мөн амьтны ба ургамлын аймгийн томоохон бүлгүүдийн хоорондшилжилтийн хэлбэр байхгүй байгааг неотенийн үзэгдэлтэй холбонтайлбарладаг. Ингэхлээр неотени гэдэг нь онтогенезийн эволюцийн өвөрмөцарга юм.

    Онтогенезийн эволюци нь филогенетик хөгжил явагдах гол зам нь болдог.А.Н.Северцов

    Онтогенезийн эволюци
    (
    улиран хувьсах хөгжил нь
    )
    шинэ илүүболовсронгуй амьдралын халбэрт хүргэдэг гол арга хэрэгсэл

    хэмээн нэрлэсэнбайна.
    Үр

    дүн




    Онтогенез
    -
    Нэгэн биеийн хөгжил
    (
    зигот үүссэн цагаас тухайн бие насныэцэс хүртэл үргэлжилнэ
    )



    Филогенез
    -
    Түүхэн хөгжил
    (
    биологийн зүйлийн үүсэж хөгжиж ирсэнтүүхийг хэлнэ
    )



    Макроэволюци
    -
    Зүйлүүдээс шинэ төрөл, төрлүүдээс шинэ овог үүсэх гэхмэт үйл явцыг хэлнэ.




    Дивергенци
    -
    Шинж тэмдэг салах үзэгдэл




    Эмбриологи
    -
    Хөврөл судлал




    Эмбриогенез
    -



    Ценогенез
    -
    Хөврөлийн болон авгалдайн шатанд гарсан зохилдох чанарюм.




    Девиаци
    -
    анхны чиглэлээсээ эрс зайлж хазайснаас болж шинжчанаруудын хөгжилд өөрчлөлт гарахыг хэлнэ.

    Дүгнэлт
    Ихэнх амьд биеийн хөгжил

    үр тогтсон эвсэл эсээс эхэлнэ. Сээр нуруутанамьтдын үр хөврөл нь хөврөлийн хөгжлийнхөө эхний үед хоорондоо маштөстэй. Хөгжлийн явцад энэ төстэй байдал алдагдаж зөвхөн өөрийн ангийншинж тэмдгийг тодорхой харуулдаг онцлогтой.

    Онтогенез бол филогенезийн товч давталт мөн. Үүнийг БИОГЕНЕТИКИЙНХУУЛЬ гэнэ. Энэ нь онтогенез филогенезийн нягт холбоог илэрхийлдэгээрээамьд биеийн ураг төрлийн холбоог тогтооход чухал ач холбогдолтой.Онтогенезийн явцад тухайн өвгийн бие гүйцсэн бүтэц бус зөвхөн хөврөлийнбүтэц давтагдана. Үүнийг онтогенез ба филогенезийн харьцаа гэнэ.

  • R. Sasa 2012-10-16 10:40

    Цусны ялтас
    Цусны ялтас нь сүүн тэжээлтэн амьтанд бөөмгүй, шувуу бусад сээр нуруутан амьтанд бөөмтэй, 2-4 мкм диаметртэй, 0.5-0.7 мкм зузаан дугуй байна.

    Цусны ялтас нь маш амархан задарна. Сийвэнгийнхээ мөхлөгт липопротейн, бодис солилцлын ферментүүд, серотонин, гистамин, адреналин ба АТФ-г агуулж байдаг.

    Цусны ялтас цус тогтоох ба цус бүлэгнэхэд чухал үүрэгтэй. Түүнчлэн өвөрмөц бус хамгаалах урвалд (Биологийн гаралтай бус гадны биетийг залгиурдах ба дархлааны процесст) оролцоно.

    Даралт багатай жижиг хялгасан судас гэмтэхэд 4-8 минутын дараа цус тогтдог. Энэ үед цусны ялтас АТФ, АДФ ба судас нарийсгах үйлдэл бүхий адреналин, норадреналин, серотонин зэрэг бодисууд ялгаруулдагаас хялгасан судсууд удаан хугацаагаар агшиж хана нь наалдаж цусны судас бөглөрдөг. Үүнийг анхдагч цус тогтолт гэнэ.

    Хоёрдогч цус тогтолт нь гэмтсэн цусны судсанд бүлэн үүсэж, цусны судас бөглөснөөр хэрэгжинэ.

  • R. Sasa 2012-10-16 10:41

    Бүрэн геномын дарааллыг тогтоох, анализ хийх

    Геномын өгөгдлүүд нь шинэ төрлийн өгөгдөл хадгалах, анализ хийх хэлбэрийг бий болгосон юм:

    Геномын секвенсүүд маш том.
    Хэрэглэгчид геномын талаар мэдээлэл авахдаа бүхэлд нь болон маш нарийвчлалтайгаар харьцах ёстой.
    Геномын ихэнх хэсэг нь тусгай үүрэггүй байдаг.

    Функциональ геномуудыг тодорхойлоход хэд хэдэн арга хэрэглэдэг: Тухайн мэдээллийг организмын геномын дарааллын өгөгдлүүдтэй харьцуулах, судалгааны ажлуудын мэдээлэлтэй харьцуулах зэрэг юм. Их хэмжээний өгөгдлийн байдлаас үзэхэд автомат тодорхойлолтын системийг ашиглах нь зүйтэй юм. Зарим тохиолдолд өгөгдлийн санд бичигдсэн мэдээлэл буруу байх нь бий. Энэ мэдээллийг геномыг тодорхойлж тайлбарлахад болон бусад төрлийн судалгаанд ашиглах нь алдааг гаргасаар байх болно.

    Геномыг тодорхойлох

    Геномыг тодорхойлох гэдэг нь маш хүнд ажлуудын нэг юм. Геномын нэг генд маш олон төрлийн мэдээлэл харъяалагдсан байх нь бий. Тиймээс мэдээлэл болгоныг генийг тодорхойлсон мэдээлэл болгон нэгтгэн оруулах боломжгүй юм. Генийн талаарх мэдээллийн үндсэн эх үүсвэр лабораторийн туршилтууд байдаг.

    MAGPIE

    MAGPIE нь тодорхойлогдсон геномуудыг төстэй байдлаар нь өгөгдлийн санд оруулсан байдаг юм. MAGPIE нь геномын төслүүдээс шинээр гарч байгаа геномын тодорхойлолтуудыг агуулдаг бөгөөд, та өөрийн ажиллагаагаар юм уу автоматаар геномд шинэ мэдээлэл оруулж болох юм. Хэрэв танд тодорхой геномын талаарх мэдээлэл байхгүй байсан ч MAGPIE нь бусад төстэй геномуудаас хайлт хийсний дүнд тодорхой геномд тодорхойлолт, мэдээлэл нэмж өгдөг ажээ. Sulfolobus solfataricus Р2 геномын төсөл болон бусад олон геномын төслүүд MAGPIE-д мэдээллээ өгдөг юм.

    Геномын харьцуулалт

    Геномыг хосоор нь болон хэд хэдээр нь хооронд нь харьцуулах нь биологийн шинжлэх ухааны олон талбарын судалгаанд шаардлагатай байдаг ажээ. Үүнд нь эволюцийн биологи, клиникийн биологи зэрэг орно. Клиникийн биологид өвчин үүсгэж буй генетик полиморфизмыг илрүүлэхэд геномын харьцуулалт ихэд үр дүнтэй байдаг билээ.

    Яагаад генүүдийг хооронд нь нэг нэгээр нь харьцуулахаас геномыг хооронд нь харьцуулах нь илүү хэрэгтэй вэ? Хүний Геномын төсөл хэрэгжиж дууссанаар геномын бүтэц генүүдийн экспресслэлтэд хэрхэн нөлөөлдөг болох талаар эрдэмтэд ойлгож эхэлжээ. Гэвч бидний өмнө олон асуулт тавигдаж байгаа юм. Хэрэггүй ДНХ гэж байдаг уу? Бидний олж нээгээгүй промотер юм уу зохицуулах хэсэг гэж байдаг уу? гэх мэт. Прототип геномын харьцуулалт нь нэмэлт геномыг секвенсингт оруулах хэрэгтэй юү үгүй эсэхийг шийдэж өгөхөд тусалдаг. Үүний нэг жишээ нь хүний болон хулганы геномыг хооронд нь харьцуулах явдал юм. Геномын харьцуулалтийг ерөнхий зургийн байдлаар нь болон нарийн дарааллаар нь харьцуулж болно.

    PipMaker

    PipMaker гэдэг нь 2 Мb хүртэлх генийн дарааллуудыг хооронд нь харьцуулахад хэрэглэгддэг юм. Үүнээс дээш урттай генийн дарааллуудыг одоо гарах хоёрдугаар хувилбараар харьцуулж болно. Энэ нь илүү урт генийн дарааллыг хооронд нь нарийн харьцуулалт хийх боломжийг олгох юм (гэвч бүрэн геномыг биш). Энэ нь үр дүнгээ адил байдлын плот маягаар гаргадаг. PipMaker-г хэрэглэх нь харьцангуй хялбар юм. FASTA форматаар байх дарааллын файлыг та энэ программаар харьцуулах болно.

    Энэ программ дээр ажилласны дараа үр дүн нь генийн байрлалыг заасан энгийн тоон файл байх ба үүнийг PipMaker-ийн веб сервер рүү явуулсанаар энэ нь Пенний Их Сургуулийн толгой компьютерт боловсрогдож эцсийн үр дүнг тан руу e-mail-р илгээх болно.

    http://www.bio.cse.psu.edu/pipmaker/ сайт дээрээс та PipMaker-ийн нарийвчилсан зааварчилгааг авах боломжтой. Дарааллуудыг байрлуулахдаа PipMaker нь BLASTZ-г ашигладаг. BLASTZ нь NCBI-ийн боловсруулсан урт генийн дарааллуудтай ажиллахад зориулагдсан BLAST-ийн туршилтын хувилбар юм.

    MUMmer

    Хос геномын харьцуулалт хийх зориулалттай бас нэгэн программ бол TIGR-ийн MUMmer юм. Энэ программ нь TIGR-ийн геномын нөөцийн сан дах ихэвчлэн микроорганизмын геномуудыг хооронд нь харьцуулдаг юм. Микроорганизмын геномууд нь харьцангуй хоорондоо адил төстэй шинж чанар ихтэй байдаг билээ. Энэ программыг анх M. tuberculosis-ийн хоёр төрлийн омгийн геномыг хооронд нь харьцуулах судалгаанд ашиглаж байжээ.

    MUMmer нь сая сая base pair урттай генийн дарааллуудыг хооронд нь харьцуулах чадвартай бөгөөд үр дүнгээ зураглалын хэлбэрээр гаргадаг байна. Энэ программд зориулагдан бүтээгдсэн алгоритм нь их том хэмжээний геномын бүрэн дарааллыг хооронд нь харьцуулахад харьцангуй хурдтайгаар үйл ажиллагаагаа явуулдаг юм. Харин BLAST нь том хэмжээний геномыг тэр болгон жижигсгэн хялбарханаар харьцуулалтыг хийж чаддаггүй билээ. MUMmer нь Unix-ийн хэрэглэгчдэд зориулагдсан бөгөөд ашгийн бус институтууд үнэгүйгээр ашиглах боломжтой юм.

  • R. Sasa 2012-10-16 10:43

    Ижил шинж чанарт хроматограф

    Ижил шинж чанарт хромотографт хатуу матрицад ковалент холбоогоор холбогддог онцгой лигандуудыг хэрэглэсэн бүх хроматографийн процедурууд ордог. Энэ нь уургийн салгалтын хамгийн хүчтэй аргачлалуудын нэг юм.

    1. Хроматографийн тэжээлийн орчин

    Худалдаалагддаг лигандууд нь доорх төрлийн матрицуудтай холбогддог.

    Моно болон бүлгийн бага молекул масст лигандууд Ж: Стероид рецепторийн цэвэршүүлэлтэд ашиглагддаг стероидууд болох биотин, авидин, энзимийн кофакторууд, витаминууд, биомиметик будгууд
    Моно болон бүлгийн макромолекулт лигандууд. Ж: Иммуноглобулиний цэвэршүүлэлтэд ашиглагддаг А ба G уургууд, моноклон эсрэг биеүүд, ликтинүүд орно.

    Хөдөлгөөнгүй болгосон биомиметик будгууд нь нуклеотид агуулсан уургуудийн салгалтаар зогсохгүй бусад уургуудийн салгалтанд өргөн ашиглагдана. Уураг лигандийн харилцан үйлчлэл нь 10-4 -10-8 моль диссоциацийн константтай денатураци явагдахгүй орчинд эргэн хэвэндээ орох боломжтой байдаг.
    Сонгогдсон хөдөлгөөнгүй болгосон боимиметик будгууд болон борын хүчлийн үлдэгдлүүд
    Салгалтад орсон уураг Бүтээгдэхүүн Үйлдвэрлэгч
    Дегидрогеназууд, киназууд, фосфатаза, бусад уургууд Цэнхэр сипарозхлор-6-b Pharmacia
    Аффи-гель цэнхэр гель Bio-Rad
    Фрактогель TSK AF-цэнхэр Merck
    Ийлдэсний IgG DEAE аффи-гель цэнхэр гель Bio-Rad
    CMаффи-гель цэнхэр гель Bio-Rad
    Дегидрогеназууд, бусад уургууд Улаан сипарозхлор-6-b Pharmacia
    Фрактогель TSK AF-улаан Merck
    Дисахарууд, глюкорпротеинууд, нуклеотидууд Аффи-гель601 Bio-Rad
    Фрактогель TSK AF-фенилборунат Merck

    2. Уургийн адсорбци ба хандлалт

    Лиганд уургийн харилцан үйлчлэлийн шинж чанар болон хүчнээс хамаараад адсорбци болон хандлалтийн нөхцлүүдийг сонгодог. Адсорбци болон десорбци нь ионы хүч, рН, температур, ангижруулах болон исэлдүүлэх нөхцөлүүдээс хамаарна. Эдгээр хүчин зүйлүүдийн нэг нь өөрчлөгдөхөд уургийн хандлалт явагдана. Жишээ: Өрсөлдөгч лигандууд нь биомиметик будгууд агуулсан багануудад олон төрлийн нуклеотид, глипротеинуудыг ашиглан дегидрогеназуудын холбогдолтыг цэвэрлэхэд ашиглагддаг.

  • R. Sasa 2012-10-16 10:44

    Биохимийн замын өгөгдлүүд

    Ген болон уургийн экспресс нь генетик код фенотип болон хувирах процессийн ердөө эхний хоёр шат юм. Ген экпсресслэгдэж трансляцид орохдоо үүссэн бүтээгдэхүүнүүд нь биохимийн зам хэмээх зүйлийг дамжих хэрэгтэй болдог.

    Организмд хэрэгтэй бүтээгдэхүүнийг ердөө ганц ферментээр катализад орсон нэг чиглэлт урвалаар үүсгэнэ гэж бараг байдаггүй. Тиймээс биохимийн ярвигтай замыг дамжсаны дараа тодорхой эцсийн бүтээгдэхүүн үүсдэг тул уураг бүр хоорондоо харилцан хамааралтай байж дараагийн уурагт өмнөх экспресслэгдсэн уураг нөлөөлж байдаг.

    Заримд тохиолдолд олон салаалж орооцолдсон метаболизмын замууд нь ген, геномын дараалал судлахаас ч илүү төвөгтэй байх нь бий.

  • R. Sasa 2012-10-16 10:47

    Кинетик болон физиологийн модель гаргах нь

    Эрдэмтэд биологийн систем дэх тун жижиг атлаа маш чухал ач холбогдолтой бодисуудыг ихээр судлах болжээ. Энэ бодисуудад нь электролитуудаас эхлээд ферментийн кофакторын завсрын хэлбэрүүд гэх мэт бодисууд орно. Энэхүү жижиг бодисууд нь хэрхэн чухал үүрэг гүйцэтгэдэг болохыг дохио дамжуулалт, биоэнергетик, зохицуулгын талаарх судалгаанууд дээрээс харж болно. Энэ төрлийн жижиг бодисын судалгааг сүүлийн үед “метаболомик” хэмээх нэрээр нэрлэх болоод байгаа билээ. Эдгээр бодисын боломжит байдлыг тооцох, концентрацийг тогтоох зэрэг нь хүндхэн ажилд тооцогддог юм. Эрдэмтэд эсийн функц болон физиологийн томоохон зураг гаргах гэж чармайж буй энэ цаг мөчид маш жижиг молекулууд уургуудтай хэрхэн харилцан үйлчлэлцдэг болохыг тодорхойлж, судлах нь нэн шаардлагатай байгаа билээ. Биохимийн кинетик болон физиологийн математик модель хийх нь маш том сэдэв тул энэ бүлэгт багтаах нь боломжгүй зүйл билээ. Математикийн моделиуд нь ихэнхдээ системээсээ хамааралтай байдаг бөгөөд энэхүү моделийг гаргах, хөгжүүлэхэд биологийн системийн талаарх нарийн ойлголт шаардлагатай юм. Биохимийн болон физиологийн модель гаргах олон тооны программууд бий болж байгаа ч хамгийн өргөн хэрэглэгддэг нь Gepasi, XPP, Виртуал эсийн портал юм.

    Биохимийн болон физиологийн модель байгуулахын ар тал дахь үндсэн зарчим бол биохимийн урвалын турш дахь химийн бодисуудын концентрацийн өөрчлөлтүүд, эрчмийн тэгшитгэл дээр суурилсан байдаг. Та Михаелис-Ментений томъёог мэддэг бол энэ нь биохимийн урвалын нэгэн модель гэдгийг санахад илүүдэхгүй юм. Энд тухайн нөхцлийн талаарх мэдээллийг орлуулснаар илүү мэдээлэл олж авах боломжтой болдог билээ. Үүний адилаар биохимийн процесс хичнээн олон бүрэлдэхүүн хэсэгтэй, ярвигтай байсан ч үндсэн зарчим хэвээр үлддэгийг санах хэрэгтэй юм.

    Gepasi ашиглан кинетикийн модель гаргах нь

    Gepasi (http://www.gepasi.org/) нь нэг дор 45 хүртлэх метаболит болон эрчмийн тэгшитгэлийг нийлүүлэн модель системийг гаргах чадвартай Windows/NT-д зориулагдсан биохимийн кинетикийн симулятор юм. Gepasi-ийг ашиглан шинэ метаболик модел бий болгоход химийн тэгшитгэлүүд нэмэх, эффектор болон ингибитор байж болох метаболитуудыг нэмж өгөх, урвалын кинетикийг тогтоох, метаболитуудийн концентрацийг тогтоох зэрэг үйлдлүүдийг хийх боломжтой юм. Та Gepasi-ийн тодорхойлогдсон урвалын төрлүүдийг мөн хэрэглэж болохоос гадна өөрийн гэсэн урвалын төрлийг бий болгож болно. Gepasi нь мөн метаболик моделуудад засвар хийх, туршилтын өгөгдлийг кинетик модель болгох чадвартай ажээ.

    XPP

    XPP (http://www.math.pitt.edu/-bard/xpp/xpp.html) нь Windows/NT болон Linux-ийн аль алин дээр ажилладаг динамик системийн симулятор юм. Энэ нь хэрэглэгч өөрөө удирдах боломжтой Gepasi-г бодвол арай өөр ч энэ нь биохимийн урвалуудаас эсийн цикл болон циркадийн ритмийг (хүний норйсолтын цикл) хүртэл моделоор илэрхийлсэн ажээ. Хэрвээ та Linux хэрэглэдэг бол XPP-г зүгээр л татаад экстрактлаад ашиглах боломжтой болно. Тэмдэглэгээ болон олон төрлийн симуляцийн жишээ файлууд ХРР-г дагалдана.

    Виртуал Эсийн портал ашиглах нь

    Эсийн анализ болон Моделжуулалтын Үндэсний Нөөцийн газрын виртуал эсийн портал сайтыг та ашиглах боломжтой (NRCAM, http://www.nrcam.uchc.edu). Энэ нь анхны эс дотор явагдах процессуудыг моделжуулах сайт юм. Энэ сайт дээр та дурын тооны эсийн бүрэлдэхүүн хэсгээс тогтох комплекс физиологитой эсийн моделийг хийх боломжтой. Анх удаагийн хэрэглэгч бол тухайн сайтын зааварчилгааг даган явсаар нарийн бүтэцтэй эсийг бий болгож мөн бүтээсэн эсийн моделийг симуляцид оруулж болох юм. Энд та зурах замаар эсийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг бий болгоод зогсохгүй ион зөөвөрлөгчид, мембраны зөөвөрлөгчүүдийг эсийн моделдоо нэмж өгөх бололцоотой ажээ. Виртуал эс нь Java-ийн програм тул Windows, Macintosh-ийн хэрэглэгчид ашиглаж болно. Харин үүнийг Linux дээр хэрэглэхийг хүсвэл Netscafe-д зориулсан Java plug-in-г татаж авах хэрэгтэй.

  • R. Sasa 2012-10-16 15:26

    Хоол боловсруулах эрхтнүүдийн үйл ажиллагаа
    Нийтэлсэн: emchweb
    2012-28-07 өдөр
    Сэтгэгдэлгүй

    Хоол боловсруулалт

    Физик боловсруулалт: -жижиглэх
    -холих
    -чийглэх
    -шингэрүүлэх

    Химийн боловсруулалт: -уураг – амин хүчил -тос – тосны хүчил + глицерин -нүүрс – ус – глюкоз

    Ялган гадагшлуулах: -бодисын солилцооны бүтээгдэхүүн
    -эмийн бодис
    -хортой бодис

    Хоол боловсруулах эрхтнүүд нь:
    -Зажлах, залгих, хоолыг жижиглэх, няцлах, жигд болгох, хоолыг хоол боловсруулах шүүснүүдтэй хольж өгөх
    - Булчингийн хөдөлгөөнөөр хоолыг дараагийн эрхтэнд оруулах
    - Шүүс, фермент ялгаруулж хоолыг боловсруулах
    - Хэрэгтэй бодисыг биерүү (цусанд) шимэгдүүлэх, хэрэггүйг биеэс ялган гаргах гэсэн үндсэн үйл ажиллагааг гүйцэтгэнэ. Эдгээр үйл ажиллагаа нь мэдрэлийн системийн маш нарийн зохицуулгаар явагддаг. Бүх эрхтэн цусан хангамжаар хангагдсан байдаг.
    Амны хөндийд хоол боловсрох, залгигдах

    Хоолны 50% нь амны хөндийд боловсроно. Аманд орсон хоол, хоол боловсруулалтын анхан шат буюу механик ба химийн боловсролтонд орно. Амны хөндийд хоол зажлагдан жижиглэгдэж энэ үед ялгарсан шүлс хоолыг дэвтээн бөөгнүүлнэ. Шүлс аман дотор орсон эвгүй амттай зүйлээс хэлийг цэвэрлэж өгөх хамгаалах үүрэг гүйцэтгэнэ. Хэл хоолыг шүдрүү, мөн улаан хоолой уруу түлхэж өгнө. Амны хөндийд механик боловсролтоос гадна химийн боловсролтыг шүлсний тусламжтай хийнэ. Шүлс нь чих орчмын, эрүүн доорх, хэлэн доорх 3 булчирхайд үүсдэг. Шүлс шүлтлэг /рН=7.4-8.0/ орчинтой. Шүлсний найрлагад байдаг птиалин фермент хоолоор орж ирсэн цардуулыг задлаж чихэр болгон хувиргана. Птиалин ходоодонд ороод давсны хүчлийн нөлөөгөөр задардаг. Шүлсэнд байх өөр нэг фермент лизоцим нянгийн эсрэг үйлчлэлтэй. Орчин үед ДОХ-ын эсрэг онцгой бодис бий гэж үзэж байна. Хоногт хүн 1.5 л шүлс ялгаруулдаг. Амны хөндийд химийн урвал төдийлөн удаан явагдахгүй. Амны хөндийн салст, хэлэнд байх мэдрэлийн хүлээн авагч нь хоол амтлах, хүрэлцэх, халууны, өвдөлтийн цочрол үүсгэж энэ цочролд үүссэн сэрэл мэдрэлийн ширхэгээр дамжин төвд дохио өгч шүлс, ходоод, нойр булчирхайн эсүүдээс шүүрэл гарч эхэлнэ.

    Шүлс ялгаруулах хүлээн авагчид ам, хамрын хөндий, ходоодонд бий. Хоолыг харах, үнэрлэхэд шүлс ялгарах ба энэ нь цочролын нөлөөгөөр үүсэх болзолт рефлекс юм. Энэ нь төрөхөөс байдаггүй амьдралын явцад бий болдог. Эцэг эхээс үр удамд дамжих төрөлхийн рефлекс нь залгих, найтаах, ханиах, хүүхэд хөхөө хөхөх гэх зэрэг юм.

    Хоол залгих нь нарийн үйл ажиллагаа байдаг. Хоол залгих үед хэлний угийн салстын хүлээн авагчид цочирч хэлний булчин агшиж зөөлөн тагнай өргөгдөн хамрын хөндийд хоол орох боломжгүй болно. Хэлний хөдөлгөөнөөр хоолны бөөн залгиур хоолойн хөндийд орно. Энэ үед төвөнх дээшээ сөхөгдөн төвөнхийн орцыг хаана. Ингэснээр хоол амьсгалын эрхтэнд орох боломжгүй болно. Хэлний уг дээш өргөгдсөнөөс хоолны бөөнийг ам уруу буцааж оруулахгүй хоол ганцхан улаан хоолой уруу явна. Залгих үйлдэлд дунджаар 6-7 сек, шингэн зүйлд 1-2 сек зарцуулна.

    Ходоодонд хоол боловсрох

    Залгигдсан шингэн зүйл улаан хоолойн булчингийн агшилтаар 6-8 сек, шүлсэнд дэвтсэн хоол 2-3 дахин удаан, хуурай бодис бүүр удаан явж ходоодонд орно. Ходоодонд хоол удаан хугацаагаар боловсрогдон хадгалагдана. Хоолны шинж чанараас хамаарч 6-10 хүртэл цаг байна. Ходоод нь хоол боловсруулах, завсрын солилцоо явуулах, цусны хүчил шүлтийг тэнцвэртэй болгох, рН – ийг тогтмол байлгах, цус төлжихөд оролцож, нянг устгах зэрэг үйл ажиллагаанд оролцоно. Ходоод идсэн хоолыг агуулж шүүсээр боловсруулах ба ходоодны ханын салст бүрхэвчинд байрладаг 20 сая орчим булчирхай хоногт 1.5-2 литр шүүс ялгаруулна.

    Ходоодны цэвэр шүүс хүчиллэг урвалтай тунгалаг шингэн. Пепсин ферментийн нөпөөгөөр хоолны уураг задарна. Ходоодны шүүсэнд 0.3-0.5% нь хоол боловсруулахад чухал нөлөөтэй давсны хүчил байдаг. Энэ нь ходоодны шүүс ялгаралтыг ихэсгэж ходоод, нарийн гэдэс, нойр булчирхайн үйл ажиллагааг тохируулдаг олон фермент үүсэхэд оролцоно. Ходоодонд явагдах илжрэлийг саатуулна. Ходоодны хөдөлгөөнийг ихэсгэнэ. Ходоодны шүүсэнд уураг, өөх тос задлах ферментүүд байдаг. Эдгээр нь уураг, тосыг боловсруулах ба нүүрс ус шүлсний птиалины нөлөөгөөр боловсроно. Ходоодонд тууш, хөндлөн, ташуу чиглэлээр байрласан 3 үе булчин байдаг. Ходоодны булчингуудын хөдөлгөөний гол үүрэг нь ходоодонд орсон хоолыг нөөцлөн барьж байх, хоолыг ходоодны шүүстэй хольж өгөх, хоолыг ходоодноос хэсэг хэсгээр 12 нугалаа гэдсэнд шилжүүлж хөөж өгөх зэрэг юм.

    Ходоодны гарах хэсгийн салст бүрхүүл давсны хүчлээр цочирсны улмаас хуниас нь нээгдэж хоол 12 нугалаа гэдсэнд шилжиж орох ба найрлага нь хүчиллэг урвалтай байна. Энэ хүчил 12 нугалаа гэдэсний салстад үйлчилж ходоодны гарах хэсгийн булчин агшиж хуниас хаагдана. Хоол ходоодноос гэдсэнд орох нь зогсоно.

    Нарийн гэдсэнд хоол боловсрох

    Ходоодноос гэдсэнд орсон хоолыг нойр булчирхайн, цөс, гэдэсний 3 төрлийн шүүс боловсруулна.

    Нойр булчирхай нь хоногийн хоол боловсруулах явцад ферментээр баялаг 1-2 литр шултлэг шүүс ялгаруулна. Ферментүүд нь хоолны уураг, тос, нүүрс усыг задлан боловсруулна.

    Уургийг задлагч трипсин, химотрипсин ферментийн нөлөөгөөр уургийн доторх өндөр молекулт пептидээс бага молекулт пептид ба амин хүчил үүснэ. Мөн уургийг задлахад эрепсин гэдэг фермент оролцоно. Энэ нь нийлмэл уурагт үйлчлэхгүй. Нийлмэл уурагт үйлчилдэг бас карбоксиполипептидаза, аминопептидаза, эластаза зэрэг фермент байдаг. Тосыг задлагч липаза нь тосыг глицерин, тосны хүчил болтол задална. Липаза нь цөсний хүчлийн нөлөөгөөр идэвхждэг. Тос задлахад фосфолипаза ба эстераза ферментүүд бас оролцоно. Нүүрс – усыг задлагч хэд хэдэн фермент байна. Амилаза нь нийлмэл нүүрс усыг (цардуулыг) дисахар- мальтоз болтол, мальтоз фермент нь мальтозыг моносахар болтол, лактоз фермент нь сүүний сахар-лакгозыг моносахар болтол задалж, нуклеаза фермент нь нуклейны хүчилд үйлчилнэ.

    Хоол идээд 2-3 минут болоод нойр булчирхайн шүүс ялгарч эхэлнэ. Хоолны найрлагаас хамаарч 6-14 цаг ялгарна. Ходоод, нойр булчирхайн шүүсний хоорондын харьцаа цусны хүчил шүлтийн тэнцвэрийг барьж байхад чухал ач холбогдолтой.

    Цөс. Элгэнд тасралтгүй үүсдэг өтгөвтөр цөс хоол идэхтэй холбоотойгоор гэдсэнд үе үе орно. Цөс шүлтлэг байна. Хоногт 500-1500 мл цөс ялгардаг. Цөсийг элэгний ба хүүдийн цөс гэж ялгана. Цөс хоол боловсруулахад чухал үүрэгтэй. Юуны өмнө цөс липаза ферментийг идэвхжүүлснээр тосны боловсролтыг сайжруулна. Цөс нь нойр булчирхайн уураг, нүүрс – усыг задлах ферментийн үйлчлэлийг дэмжиж өгнө. Тос нь цөсний нөлөөнд саван болж усанд уусамтгай амархан шимэгдэх бодис болдог. Илжрүүлэгч нянг үхүүлэх нөлөөтэй. Хоол идсэний дараа 8-20 минут болоод гэдэс рүү орж эхэлнэ. Энэ нь рефлексийн ба шингэний зохицуулгаар явна. Төв мэдрэлийн тогтолцоо нөлөөлнө.

    Гэдэсний шүүс. Гэдэсний либеркюны булчирхайнуудаас ялгарна. Шүлтлэг урвалтай. Ферментээр баян. Липаза нь тосыг өөхний хүчил, глицерин болтол, амилаза нь нүүрс – ус цардуупыг моносахар болтол задална. Энэ мэтээр органик ннйлмэл бодисыг эгэл болтол задална. Эрепсин уургийн завсрын бүтээгдэхүүн альбумоз, пептоныг амин хүчил болтол задална.

    Нарийн гэдэсний цагриг булчингийн гүрвэлзэх хөдөлгөөнөөр хоолны бөөн бүдүүн гэдэс рүү хөөгдөнө. Нарийн гэдэсний дүүжин маягийн хөдөлгөөнөөр хоолыг шүүстэй хольж өгнө. Ташуу булчингийн супралт, цагираг булчингийн агшилтаар хэсэгчилсэн хөдөлгөөн үүсч хоолны зүйлийг шүүстэй хольж өгнө.

    12 нугалаа гэдсэнд уураг, нүүрс усны 53-63% орчим, тос их биш хэмжээгээр боловсордог.

    Хоолны шимэгдэлт

    12 нугалаа гэдэст хоолны маш бага хэсэг 8% орчим нь шимэгдэнэ. Харин нарийн гэдсэнд шимэгдэлт маш эрчимтэй явагдана. Мөн гэдэсний хананд хоол боловсруулалт явагдана. Үүнийг ханын боловсруулалт гэдэг. Нарийн гэдэсний салбан нь ханын боловсруулалтын талбайг ихэсгэнэ.

    Амны хөндийд давс, нүүрс – усны задралын бүтээгдэхүүн, согтууруулах ундаа, ус аажим шимэгдэнэ. Бүдүүн гэдсэнд тэжээлийн бодисын шимэгдэлт их биш явагдах ба ус эргэж сорогдон цусны урсгалд орно. Хоногт 0.5 орчим литр ус бүдүүн гэдэст шимэгдэн цусанд орно.

    Шимэгдэх иь шүүгдэх, нэвчих, осмос гэсэн 3 замаар явна гэж ихэнх физиологчид үздэг. Шүүгдэх нь гэдэсний гүрвэлзэх хөдөлгөөн, хэвийн даралтын нөлөөгөөр уусмал гэдэсний ханаар шимэгдэхийг хэлнэ. Нэвчилт нь гэдэс ба цусан дах бодисуудын өтгөрлийн ялгарлын улмаас аль нэг бодис гэдэснийү ханаар шилжихийг хэлнэ. Осмос нь биологийн бүрхүулээр дамжин даралт багатай уусмалаас ус нэвчихийг хэлнэ.

    Шимэгдэлт гэдэг нь тэжээлийн бодисууд гэдэсний ханын хучуур мембраныг нэвтрэн цус, тунгалагт орох үйп ажиллагаа юм. Хэвийн нөхцөлд гэдэснээс цусанд гэсэн нэг урсгалаар шимэгдэлт явагдана. Шимэгдэлт нь мэдрэлийн системээр зохицуулагдана. Цусанд орсон тэжээллэг бодисууд цусаар бүх эрхтэн, эд, эсэд хүргэгдэнэ.

    Уураг шимэгдэх: Уураг голчлон нарийн гэдэсний дээд хэсэгт, багахан хэсэг нь бүдүүн гэдсэнд шимэгдэнэ. Амьтны гаралтай уургийн 95-99%, ургамлын гаралтай уургийн 75-80% шимэгдэнэ. Уургийн боловсролтын эцсийн бүтээгдэхүүн амин хүчил шимэгдсэнийхээ дараа элэг, булчинд очоод эргэж цусны альбумин, глобулин, протромбин, фибриноген бопно.

    Нүүрс – ус шимэгдэх: Нүүрс – усны боловсролтын эцсийн бүтээгдэхүүн энгийн чихэр цусанд шимэгдэнэ. Гэдсэнд нүүрс – ус шимэгдэх нь нойр булчирхайн даавар инсулинээр зохицуулагдана. Инсулин цусан дахь чихрийн хэмжээг багасгана. Бөөрийн дээд булчирхайн холтослог давхрын даавар, бамбайн даавар, В бүлгийн амин дэмүүд нүүрс усны шимэгдэлтийг сайжруулах ба мэдрэлийн замаар зохицуулагдана.

    Тос шимэгдэх: Тос нь нарийн гэдэст саванжсан тосны хүчил ба глицерин болж шимэгдэнэ. Тосны 48-99% нь гэдсэнд шимэгдээд илүүдэл тос нь арьсан дор ба сэмжинд хуримтлагдана. Нөөц тос нь илч болон эргэж ашиглагдана.

    Ус, давс шимэгдэх: Нэг литр ус 20-25 минутанд шимэгдэнэ. Унд, хоолоор 2-2.5 литр ус орох ба гэдэснээс өтгөнтэй хамт 150 мл ус гарна. Ус ходоодноос эхлээд нарийн, бүдүүн гэдсэнд ихээр шимэгдэнэ.

    Хлорт ба фосфорт натри, кали, кальцын давс нарийн гэдсэнд, хлорын ион ходоод, бүдүүн гэдсэнд, калийн ион нарийн гэдсэнд шимэгдэнэ.

    Бүдүүн гэдэст хоол боловсрох

    Шингээгүй хоолны үлдэгдэл нь нарийн гэдэснээс будүүн гэдсэнд хэсэг хэсгээр орно. Өтгөн бүдүүн гэдсэнд хэлбэржих ба маш бага хэмжээний уураг, нүүрс ус боловсорч шимэгдэнэ.

    Нарийн гэдсэнд эслэг боловсрохгүй. Бүдүүн гэдсэнд эслэгийн 40% нь, уургийн 45%, нүүрс усны 25 % нь нянгийн нөлөөгөөр боловсроно. Шимэгдээгүй үлдсэн амин хүчлүүд, уургийн бусад хагас боловсорсон бүтээгдэхүүн нянгийн нөлөөнд ялзарна. Уураг ялзрахад үүссэн индол, скатол, фенол зэрэг хортой бодис цусанд шимэгдэн орж бие мах бодыг хордуулна. Цусанд орсныхоо дараа эдгээр бодис элгэнд очиж хүхрийн хүчил, глюкуроны хүчилтэй нэгдэж хор багатай эфир хүхрийн хүчил үүсгэнэ. Ингэснээр элэг хоргүйжүүлэх, хамгаалах үйл ажиллагаанд оролцоно.

    Бүдүүн гэдэс сулхан гүрвэлзэх болон дүүжин маягийн хөдөлгөөнтэй. Хоол боловсрох явц 1-2 хоног үргэлжилж түүний хагас хугацаа нь бүдүүн гэдэсний боловсруулалтад зориулагдана.

    Гэдэсний бичил биет

    Хоол боловсруулалтанд бүдүүн гэдэсний бичил биетүүд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Бичил биетүүдийн орших газар нь бүдүүн гэдэс болдог. Голлох бичил биетүүд бифидум нян 90% хүртэл, бусад нян 10% эзлэх ба сүүн хүчлийн нян, гэдэсний савханцар, стрептококк, болон агааргүй орчны нянгууд орно. Гэдэсний нянгийн нөлөөгөөр хүнсний ширхэгүүд энгийн нүүрс – ус болтол задарч зарим нь цусанд шимэгдэнэ. Хүний биед хоолоор орсон хүнсний ширхэгийн 30-50% боловсроно. Судалгаагаар бичил биетүүд нэмэлт илчээр хангадаг байна. Хүнсний уусдаг ширхэгүүдээс үүссэн тосны хүчлүүд шимэгдсэнээс илч үүсдэг. Бүдүүн гэдсэнд байх үжээх нянгууд уурагт хоолны задралаас хорт бодис үүсгэнэ. Эдгээр хор цусанд орж элгэнд цэвэрлэгдэнэ. Иймд уурагт хоол ихээр, удаан хугацаагаар хэрэглэх, ялгадсаа тогтмол гаргахгүй байхад бие махбод архаг хордлогод орж өөрийгөө хордуулж байдаг. Бүдүүн гэдэсний бичил биетүүд К, В бүлгийн амин дэмүүд, никотин, пантоген, фолийн хүчлүүд бий болгоно. Мөн гэдэсний лакто болон бифидо нянгууд өвчин үүсгэгч нянгийн өсөлтийг зогсоож, канцерогены эсрэг үйлчлэл үзүүлдэг. Зарим нэг өвчин, аигибиотик удаан хэрэглэх зэрэгт гэдэсний хэвийн үйл ажиллагааг хангагч эдгээр бичил биетүүд дарангуйлагдаж өвчин үүсгэгч нян өсөж үржинэ. Үүнийг нянгийн зохицол алдагдал буюу дисбактериоз гэнэ.

    Хоол боловсруулах булчирхай

    Хоол боловсруулах будчирхайнд: шүлсний, ходоодны, гэдэсний, нойр булчирхай, элэг, гэдэсний булчирхай орно. Эдгээр нь хоол боловсруулах зам дагуу оршиж хоол боловсруулах шүүс ялгадаг. Шүлсний булчирхай аман доторх хоол боловсруулалтад, ёроолын ба нугалуурын булчирхай ходоодны хоол боловсруулалтад, нойр булчирхай, элэг, гэдэсний булчирхайнууд нарийн гэдэсний хоол боловсруулалтад тус тус оролцоно.

    Хүснэгт 1. Ходоод гэдэсний замын фермент хоол боловсруулалтад оролцох нь.
    Эрхтэн Гол ферментүүд Боловсрогдох бодис Боловсрогдоод үүсэх бодис
    Амны хөндий /шүлс/ Птиалин /амилаза/ Цардуул Мальтоз
    Ходоод Пепсин рН 2-3 Уураг Протеаз, пептон





    12 нугалаа гэдэс
    Трипсин рН 6-8 Уураг, нийлмэл уураг Амин хүчил, нийлмэл уураг
    Химотрипсин рН 6-8
    Карбоксипептидаза рН 6-8 Пептидийн эцсийн бүлэг Амин хүчил
    Липаза рН-8 Тос Тосны хүчил, глицерин, 1,2 глицеридүүд
    Амилаза Цардуул, гидролизат 1,4 альфа-холбоот Мальтоз, декстрин, глюкоз
    Нарийн гэдэсний салст Рибонуклеаза, дезоксирибонуклеаза Рибонуклейний, Дезоксирибо- нуклейны хүчил Нуклеотид



    Элэгний үүрэг

    Элэг олон чухал үүрэг гүйцэтгэдэг хамгийн том булчирхайлаг дотор эрхтэн.

    -Цөс бүтээнэ.
    -Гэдэснээс шимэгдсэн бодисын олон солилцоо явагдана.
    -Зарим бодис үүсч, нөөцлөгдөнө.
    -Эмийн болон бусад хор задрана, хоргүйжинэ.
    -Хоол боловсруулах явцад үүссэн хорт бодисыг саармагжуулж 90 гаруй хувийг хоргүй болгоод эсүүдэд хорыг хүргэхгүй байх гол үүрэгтэй.

    Гэдэснээс цусанд шимэгдэн орсон бодисууд хаалган xypaaryyp судсаар дамжиж элгэнд очно. Энд тэдний цаашдын хувирлууд явагдана. Хоол боловсруулахад оролцдог цөс нь тостой хоолыг боловсруулахад гол үүрэг гүйцэтгэнэ. Мөн бодисуудыг бие махбодод ашигтайгаар хувиргадаг химийн урвалын эрхтэн юм.

  • R. Sasa 2012-10-16 15:41

    Амилоидоз
    Энэ бол амилоид гэдэг хэвийн бус бөх уураг эсийн гадуур хуримталдаг эмгэг юм. Өргөн хүрээний нөлөөнөөс болж янз бүрийн уурагнууд бөөгнөрч, амилоид ширхэгийг үүсгэж болох бөгөөд тэдгээрийг Улаан Конгогоор эерэг будагдах юмуу эсвэл туйлширсан гэрэлд хоёр дахин хугарах хул-ногоон өнгөөр нь тодорхойлдог. Түгмэл ба хэсэг газрын хязгаарлагдмал гэж 2 хэлбэр байдаг.
    Түгмэл хэлбэр:

    • Иммуноцитын эмгэг (“AL” амилоид гэж нэрлэгддэг иммуноглобулины хөнгөн гинжийн тасархайнуудаас тогтсон утсанцарууд).

    • Хоёрдогч амилоид (“АА” амилоид-гликозилжаагүй протеин)

    • Удамшлын амилоид (ж.нь, 1-р хэвшинжийн, гэр бүлийн амилоидын полиневропати).
    Хязгаарлагдмал амилоидоз (Харьцангуй ховор).

    • Цөсний хүүдий

    • Арьс

    • ТМС

    • Зүрх

    • Уушиг

    • Дотоод шүүрлийн г.м
    Амилоидын хэв шинж
    AL амилоид (анхдагч амилоидоз) : ~ 50% нь плазмоцитын моноклон үржил бүхий /ж.нь, миелом/ байдаг; 50% нь хавсарсан өвчингүй байна. Зовиур: ядрана, жин, амьсгаадана, муужрана, бадайрана, суулгана. Шинжүүд: Хаван /нефроз, эсвэл зүрхний зогсонгишлын дутагдлаас болно, үхлийн нийтлэг шалтгаан юм. /макроглосси /хэл томрох/ ; элэг дэлүү томрох; бугуйн туннелийн хам шинж; нүд тойрон хөхрөх; хоол шингэхгүй шинжүүд (flat villi – гэдэсний салст мөлийх Бүлэг 7) тус тус илрэнэ.
    АА амилоид (хоёрдогч амилоидоз): Энэ нь ТВ, бронхэктаз зэрэг архаг халдвар, үрэвсэл /ялангуяа ревматоид артрит/, мөн хавдруудын үед тохиолдоно. АА амилоид бөөр, элэг, дэлүүг гэмтээх нь илүүтэй бөгөөд энэ үед шээсээр уураг ялгарах, нефрозын шинж илрэх нь элбэг, бас элэг дэлүү томроно.
    Оношийг: гэмтсэн эдийг улаан Конго – гоор будаж байж тавина. Эдийн шинжилгээ авахад тохиромжтой газар нь шулуун гэдэс юм /ж.нь , 80% – д нь + эерэг гардаг/. Онош тавигдах үед 50% орчимд нь бөөр гэмтсэн байдаг. Амилоидозын сонин боловч ховор байдаг нэг хүндрэл бол Х фактор судсан дотор шимэгдсэнээс протромбины хугацаа, каолин – цефалины бүлэгнэх хугацаа / ЗиТпХ / уртсах, мөн бүлэгнэлтийн ноцтой эмгэг үүсэхэд хүргэдэг.
    Эмчилгээ хэцүү. АА амилоидозын үед анхдагч өвчнийг нь эмчилж чадвал байдлыг сайжруулж болно. АL амилоидоз бол миеломых шиг эмчилгээнд засарч болдог. Плазмоцитын миелом болон амилоидозтой өвчтөн дан миеломтой өвчтнөөс богино хугацаатай амьдарна.
    Архаг лимфоцитын лейкеми /АЛЛ/
    Энэ бол жижиг лимфоцитын моноклон үржил бөгөөд бараг дандаа (99%) В- эсийх байдаг. Өвчтөн ихэнхдээ 40-өөс дээш насныхан байна. Эрэгтэйчүүд эмэгтэйчүүдээс 2 дахин илүү өвчилнө. АЛЛ бол бүх лейкемийн 25%-ийг эзэлдэг. Үечлэл /Амьд байх хугацаатай нь тохирно/. 0-туйлын лимфоцитоз >15х 109/л.

    • I үе: 0 + лимфийн зангилаанууд томроно.

    • II үе : I + элэг юмуу дэлүү томорсон байна.

    • III үе: II + цус багадалт (Гб < 11 г/дл/) илрэнэ.

    • IV үе; III + ялтас 100х109/л), Гб↓юмуу хэвийн, ялтас янз бүр байна. Урат болон шүлтлэг фосфотаза↑; В12↑. Лейкоцитын шүлтлэг фосфотаза↓ (цусны будсан түрхэц дээр). Ердийн явц нь янз бүр; амьд байх дундаж хугацаа 3-5 жил.
    Гурван шаттай явагдана: архаг шат далд юмуу бага зэргийн зовиуртайгаар хэдэн сар юмуу жилээр үргэлжилсээр Хурдсах шатандаа ороход шаналгаа нь нэмэгдэж, дэлүү томрон, лейкоцитын тоог барьж тогтооход хэцүү болж, эх эсийн (бластын) шилжилтэд ороход хурц лейкемийн шинжтэй болоод нас барахад ± хүрнэ.
    Архаг Миелоид лейкемийн эмчилгээ
    Иматиниб мезилат (тирозин киназын өвөрмөц саатуулагч) АМЛ-ийн эмчилгээнд хувьсгал хийсэн билээ. Архаг үедээ байгаа өвчтөний уг өвчнийг цаашид даамжрахаас сэргийлэх зорилгоор альфа-интерфероныг цитарабинтай хамтаар юмуу эсвэл дангаар хэрэглэдэг байсан урьдын алтан жишиг эмчилгээнээс энэ иматиниб мезилат илүү сайн үр дүнтэй байгаа юм. Энэ нь улмаар цаашид амьд байх хугацааг нэмэгдүүлж болох сайн талтай байж магадгүй. Уг эм бас хурдассан үедээ юмуу бластын кризэд орсон өвчтөнд үр дүнтэй байгаа юм. Иматниб цусны талаас өндөр зэрэглэлийн хариу (80-90% орчим) өгөхөөр нөлөөлдөг байна. Цитогенетик засрал мөн элбэг байгаа боловч хамгийн өндөр мэдрэмтгий молекулын аргаар шинжлэхэд филадельфийн клоныг бүрэн устгах нь туйлын бага (өвчтөний 5%-иас бага) юм. Гаж нөлөө: бөөлжис цутгах, бөөлжих, гэдэс ходоод базлах, хавагнах, арьсаар тууралт гарах, цитопени, элэгний ажиллагааны сорилууд хэвийн бус болох зэрэг өөрчлөлт гарна. Гидроксиуреа (= гидроксикарбамид)-ыг иматиниб таарахгүй өвчтөнд юмуу мөн инатиниб үр дүн өгөхгүй байгаа нь нотлогдсон өвчтөнд өнөөдрийг хүртэл хэрэглэсээр байгаа билээ. Бисульфаныг сүүлийн үед хэрэглэх нь туйлын ховор болсон. Өөр хэлбэрт шилжсэн АМЛ –ийн эмчилгээ бэрхшээлтэй хэвээр байсаар байна. Өмнө нь иматинибээр эмчлүүлж байгаагүй өвчтөнүүд энэ эмэнд түр хариу өгч болдог. Лимфобластын хэлбэрт шилжсэн зарим өвчтөнд ХЛЛ –ийнхтай адил эмчилгээ тус болж болно. Миелобластын хэлбэрт шилжсэн өвчтөний эмчилгээ удаан засралд хүргэх нь ховор бөгөөд аллоген трансплант суулгах нь зөвхөн амь насыг нь уртасгах гэсэн л найдвар төдий билээ. Эдийн /HLA/ тохироогоор сонгосон төрлийн юмуу төрлийн бус донороос чөмөг суулгахын үр дүн одоогоор тодорхойгүй байна. Одоогийн мөрдөж байгаа зөвлөмжөөр бол энэ аргыг зөвхөн уг суулгацтай холбоотой нас баралт хамгийн бага /8г/дл) нь, НТХЧ ↓, ийлдсийн төмөр ↓, ферритин хэвийн юм уу ихсэх шинж тэмдгүүдээр илрэнэ.
    Эмчилгээ
    Шалтгаан болсон өвчнийг нь эмчлэнэ. Бөөрний дутагдлын ЦБ нь зарим талаараа эритропоэтины дуталтай холбоотой байдаг тул рекомбинант эритропоэтин гемоглобины түвшинг өсгөхөд нөлөөлдөг (барих тун, жишээлэхэд, 50-150 нэгж/ кг-аар долоо хоногт 2 удаа). Гаж нөлөө: томуу төстэй зовиур илэрч, даралт ихсэх ба ялтсын тоо бага зэрэг өснө). Хорт хавдартай хүмүүст эритропоэтин нь Гб –ныг өсгөх, амьдралын чанарыг сайжруулах нөлөө үзүүлдэг.
    Макроцитын цус багадалт
    Макроцитоз(эсийн дундаж эзэлхүүн ЭДЭ-MCV>96фл) элбэг тохиолддог; архидалтаас болж (ихэнхдээ, ямар нэг цус багадалт илрэхгүйгээр) тохиолдох нь олонтаа байдаг. Хэдийгээр дөнгөж 5% орчим нь B12 витамины дутлаас үүсдэг боловч хорон ЦБ бол барууны орнуудад тааралддаг макроцитын ЦБ-ын хамгийн элбэг шалтгаан нь болдог.
    Макроцитоз (ЭДЭ>110фл)-ын шалтгаан
    В12 витамин юмуу фолатын дутагдал, эмнүүд, Жнь, Гидроксиуреа (гидроксикарбамид). ЭДЭ100-110 фл: Эмнүүд; жнь, архи, азатиоприн, зидовудин,
    • Чөмөг нэвчих
    • Жирэмсэн
    • Цус задрах
    • Гипотиреодизм
    • Элэгний өвчин
    • Миелодисплазм
    Цусны зураг: Олон тасархайт полиморфууд (В12↓үед) юмуу бай эсүүд (элэгний өвчний үед) гарч болно.
    Бусад сорилууд: УЭТХ (хорт хавдрын үед), элэгний үйл ажиллагааны сорил (гамма ГТ-г оруулаад), Т4, ийлдсийн В12, мөн ийлдсийн фолат (эсвэл улаан эсийн фолат), дээрх сорилуудаар шалтгаан нь тогтоогдохгүй бол ясны чөмөгний биопси хийх заалт гарна. Эндээс дараах 4 байдлын аль нэг мэдэгдэж болох юм.
    Мегалобластын чөмөг байвал В12 юмуу фолатын дутал (эсвэл цитотоксик эмнүүд) байна. Нормобластын чөмөг байвал элэгний гэмтэл, микседема, Эритропоэз ихэссэн бол, жнь цус задрал байна. Хэвийн бус эритропоэз байвал сидеробластын ЦБ, лейкеми, аплази г.м. оношлогдоно.
    Хэрэв В12-ийн дутал байвал шалтгааныг тогтоохын тулд Шиллингийн сорил хийнэ. Энэ нь В12 гэдсэнд шимэгдэлт муудсанаас уу (В12 нарийн гэдэсний төгсгөлийн хэсэгт шимэгддэг), эсвэл дотоод фактор байхгүйгээс болж багадаж уу гэдгийг тодруулна. Үүнд дотоод фактортай хамт болон мөн факторгүйгээр (1мкг) цацраг идэвхт В12-ийг уулгаад шээсээр ялгарах хувийг нь харьцуулан үздэг. (Эхлээд 1000 мкг В12-ийг булчинд тарьснаар цус түүгээр ханасан байх ёстой). Хэрэв дотоод фактор В12-ийн шимэгдэлтийг ихэсгэж байвал түүний дутагдал нь шалтгаан болсон байж болох юм (жнь, хорон ЦБ).
    В12 багасах шалтгаанууд: хорон ЦБ; ходоод тайруулсны дараа (дотоод фактор байхгүйгээс нарийн гэдэсний төгсгөл хэсэгт В12 шимэгддэггүй); хоолонд В12 дутагдах, (“цагаан хоолтнууд” г.м.); нарийн гэдэсний төгсгөлийн хэсгийн эмгэг (тэнд В12 шимэгддэггүй), жнь: Кроны өвчин, гэдсээ тайруулах; битүү гогцоо үүсэх; дивертикул; цагаан хорхой (туузан хорхой). В12 элэг болон бүх амьтны гаралтай хоолонд байдаг. Биедэх нөөц нь 3 жилд хүрэлцээтэй.
    Фолат багасах шалтгаанууд: Ядмаг хооллох (жнь архичид), хэрэгцээ ихсэх (жирэмсэн, цус задрал, дизэритропоэз, хорт хавдар, удаан хугацаагаар гемодиализ хийлгэх), хоолны шингэц муудах ялангуяа целиаки өвчин, халуун орны спру (хөөсөн суулга), эмнүүд (фенитойн, триметоприм), Фолат нь хүнсний ногоон ургамал, жимс, элэг зэрэгт байдаг ба мөн гэдэсний нян нийлэгжүүлэн үүсгэнэ. Биедэх нөөц нь 3 сар л хүрэлцээтэй. Эхийн фолатын дутал нь бас ургийн мэдрэлийн гуурсны гажигтай холбоотой байдаг.
    Миелопролиферацын эмгэгүүд
    Цусны улаан, цагаан эсүүд, ялтас зэрэг миелоид чиглэлийн урьтал эсүүдийн үржилээр илэрдэг бүлэг өвчнийг миелопролиферацын эмгэгүүд гэнэ. Эдгээр эсүүд олшрохдоо бас ялгаран хөгжих чадвараа хадгалсаар байдаг. Энд хамаарагддаг 4 өвчин хоорондоо ижил шинжүүд бүхий байдаг бөгөөд халуурах, жингээ алдах, шөнөөр хөлрөх, загатнах, бие тавгүйдэх зэрэг зовиур тэдгээр бүгдэд нь илэрч болдог байна.
    Үржих эсүүдийх нь хэв шинжээр ангилдаг. Үүнд:

    • Улаан эсийнх → Жинхэнэ улаан полицитеми (ЖУП)

    • Цагаан эсийнх → Архаг миелоид лейкеми (АМЛ)

    • Ялтсых → Эссенциал тромбоцитеми

    • Фибробластынх → Анхдагч миелофиброз (урвалын чанартай бөгөөд хорт хавдрын клоны үүсэлтэй биш).
    Цусны шинжилгээ 2 процессыг харуулна: Үржиж байгаа эсийн эгнээ харагдах ба бас бусад миелоид эсийг хамаарч болно (жнь, ЖУП-ийн үед цусны улаан эс ихсэнэ; гэтэл бас лейкоцитын тоо ч ихсэж болох бөгөөд мөн дээр нь ялтас ч ихсэж болно). Хоёрдахь процесс нь чөмөгний фиброз. Тэр нь цусны хэвийн эсийн тоог бууруулж болдог.
    Полицитеми (сийвэнгийн эзэлхүүн буурснаас) харьцангуй байх юмуу эсвэл (улаан эсийн жин ихэссэнээс) туйлын (жинхэнэ) байж болно. Харьцангуй полицитеми хурц байж болох бөгөөд шингэн дутагдснаас болдог (жнь, архинаас юмуу шээс хөөх эмнээс болно). Харьцангуй полицитемийн архаг хэлбэр илүү элбэг байдаг ба таргалалт, даралт ихсэлт, архи, тамхи их хэрэглэх зэрэгтэй холбоотой байдаг. Туйлын (жинхэнэ) полицитемийг улаан эсийн массыг радиоидэвхт хромоор тодорхойлон ялгаж оношилдог. Жинхэнэ полицитеми нь анхдагч (жинхэнэ улаан полицитеми) юмуу уушигны архаг өвчин, зүрхний төрлөхийн өвчин зэрэг хүчилтөрөгчийн дутагдлаас болж хоёрдогчоор үүссэн байж болно. Эритропоэтин ялгаруулдаг хавдрууд, тухайлбал бөөр, элэгний хорт хавдартай полицитеми холбоотой байж болдог.
    Жинхэнэ улаан полицитеми
    Шалтгаан: Олон чиглэлээр хөгжих чадвартай нэг эсийн клоны хавдар юм. Түүний эритроид хуланц эсийн удам нь инсулин-төстэй өсөлтийн фактор ± интерлейкин-3-д ер бусын их мэдрэг бөгөөд апоптозозоос зайлсхийхийн тулд эритропоэтин шаардлагагүй байна. Тохиолдол: 1,5/100.000/жилд; хамгийн их тохиолддог нас нь 45-60.
    Шинж: (Зууралдамхай чанараар нь тодорхойлогддог) ТМС-ийн шинжүүд, зүрхний бах; Рейногийн ХШ, (Бүлэг 18); бие загатнах, гол төлөв халуун усанд орсоны дараа; улаан эсийн үүсч, задрах нь ихсэнэ (тулай). Цусархаг толбо бас гарч болдог. Дэлүү томроно (60%-д нь).
    Шинжилгээ: Улаан эсийн масс, цагаан эсийн тоо тус тус ихсэнэ. Ялтас олшрох юмуу хэвийн байна. Улаан эсийн дундаж эзэлхүүн (MCV) багасна. Артерийн хүчилтөрөгчийн хангамж (PaO2) хэвийн байхад улаан эсийн масс (51- хромоор шинжлэхэд урьдчилан тооцоолсноос 125%-иас дээш) ихэссэн, тэгээд бас дэлүү томорсон байвал онош тавихад болно. Чөмгөнд эритроид гиперплази болсон байна. Лейкоцитын шүлтлэг фосфотаза голдуу ихсэнэ. (Харин АМЛ-ийн үед бол буурсан байдаг). В12↑.
    Эмчилгээ: Улаан эсийн массыг (PCV) 50%-иас доош байлгахаар венесекээр цус авах юмуу ялтас, цагаан эсийн тоог хэвийн байлгахад бэрхшээлтэй байвал гидроскиуреаг(= гидроксикарбамидыг) хэрэглэнэ.Настайвтар өвчтөнд 32 Р-ыг судсанд тарина (Тэр нь лейкеми үүсгэх нөлөөтэй). Эсвэл бас бусульфаныг өдөрт 4мг-аас хэтрүүлэхгүйгээр уулгана.
    Тавилан: Янз бүр. Олон өвчтөн олон жилээр сайн хэвээр байсаар байдаг; гэтэл зарим нь миелофиброз, лейкемигээс юмуу эсвэл цус хэт зууралдмал болсоны улмаас ч юмуу ялтасын үйл ажиллагаа хямарсанаас судас бөглөрөлт үүссэнээс болж нас бардаг. Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээг наад зах нь 3 сар тутамд 1 удаа хийнэ.
    Эссенциал тромбоцитеми
    Ялтас 500-1000х109/л хүртэл маш их олширч, бүтэц, үйл ажиллагаа нь хэвийн биш болсны улмаас цус алдах; тромбоз, олон тооны мэдрэлийн үрэвсэл, мөн бичил судасны бөглөрөл зэрэг хүндрэлд хүрэгдэг юм.
    Эмчилгээ: Ялтасын тоог цөөрүүлэхийн тулд гидроксиуреаг хэрэглэнэ. Настайвтар өвчтөнд 32 Р хэрэглэнэ. Тромбозоор хүндрэх шинжүүд илэрхий байвал аспирин хэрэглэхэд зүгээр.
    Ялтасын тоо ихсэх бусад шалтгаан: Миелопролиферацын, үрэвслийн өвчнүүд, (жнь, ревматоид үетэс); цус алдах; дэлүү авсны дараа.Шалтгаан нь тодорхойгүйгээр ялтасын тоо нь ихэссэн өвчтөний 50% орчимд нь хорт хавдар байдаг.
    Миелофиброз
    Ясны чөмөг эрчимтэй фиброз болж, дэлүү, элгэнд цус төлжилт (миелоид метаплази) явагдсанаас дэлүү асар ихээр томроно.
    Илрэх шинж: янз бүр-бүх бие зовиуртай болох, дэлүү томрох, ясны чөмөгний дутагдал үүсэх шинжүүд гарна. Цусны шинжилгээнд: лейкоэритробластууд; нулимсны дусал шиг эритроцитууд гарна; Гб буурна. Чөмөгний шинжилгээ: хуурай байна.
    Эмчилгээ: Дэмжих эмчилгээ -фолат Чөмөгний фиброзын бусад шалтгаан: Аль нэг миелопролиферацын эмгэг, лимфома, хоёрдогч хорт хавдар, ТВ, лейкеми, туяа шарлага.
    Панцитопени ба ясны чөмөгний дутал
    Нийтэлсэн: emchweb
    2012-28-07 өдөр
    Сэтгэгдэлгүй
    Ясны чөмөг бол цус үүсгэх үүрэгтэй бөгөөд насанд хүрсэн хүмүүсийн нурууны нугалмай, өвчүү, хавирга, гавал, урт ясны дээд хэсэгт байдаг. Гэвч ясны чөмөг нь таллассеми зэрэг зарим цус багадалтын үед өрөгжиж болно. Цусны бүх эсүүд нь эрт олон чиглэлэээр хөгжих чадвартай үүсгэл (худам, стем) эсээс үүсдэг гэж үздэг. Тэр үүсгэл (худам) эс нь ижил буруу байдлаар хуваагдаж, тодорхой чигийн нэг хуланц эсийг үүсгэнэ. Чигтэй болсон худам эсүүд улмаар боловсорч гүйцсэн эс болж цус руу чөлөөлөгдөн орох хүртлээ цаашид ялгаран хөгждөг байна. Ясны чөмөгний дутал нь панцитопенийг үүсгэх бөгөөд ихэнхдээ лимфоцитын тоог хэвээр хадгална.
    Панцитопенийн шалтгаан: Ясны чөмөгний дутагдал, гиперспленизм, түгмэл чоно яр, мегалобластын цус багадалт, шөнөөр шээс үе-үе гэнэт гемоглобинжих. Ясны чөмөгний дутагдлын шалтгаан Хулам эсийн дутал: жнь, аплазын цус багадалт
    Нэвчдэс: ж.нь, хорт хавдар, ТВ г.м. Фиброз: ж.нь, миелофиброз Эсийн удамшлын гэмтэлтэй клоны гаж ялгаран хөгжил, жнь, миелодисплази (чөмөгний гаж хөгжил), хүний дархлаа хомсдлын вирус (ХДХВ). Аплазийн цус багадалт
    Илрэх шинж: Чөмөг гипоплази болсон үеийн панцитопени (өөрөөр хэлбэл, чөмөг эс үүсгэхээ зогсоно), цус алдах, цус багадах, халдвар зэргээр илрэнэ.
    Шалтгаан: Эс хордуулах эмнүүд (туяаны нөлөө) Аутоиммун Удамшлын (Фанконий цус багадалт) Эмнүүд (алт) Вирус (элэгний үрэвслийн) Тохиолдол: Жилд 1 сая хүнд 10-20.
    Эмчилгээ
    Тодорхой эмчилгээ хийлгэж байгаа үед цусны эсийн тоог шинжлэн, дэмжиж байх хэрэгтэй (доор хараарай). Хүнд өвчтэй залуу өвчтөний эмчилгээ бол ясны чөмөг суулгах арга юм. Эсвэл, циклоспорин ба тимоцитын эсрэг глобулин үр дүнтэй байж болдог.
    Ясны чөмгийг дэмжих: Улаан эс 120 өдөр орчим амьд байхад ялтас дундажаар 8 өдөр, нейтрофил 1-2 өдөр насалдаг тул эрт илрэх аюул бол гол нь нейтропени, тромбоцитопени болно.
    Эритроцитууд: 1 нэгжийг сэлбэхэд Гб-г ~1-1,5 г/дл-ээр өсгөх ёстой юм. Ийм сэлбэлт ялтасын тоог бууруулж болдог тул сэлбэхийн өмнө болон хойно нь ялтас хийх шаардлага гарч болно. Ялтаснууд: Хэрэв ялтас > 20х109 /л байвал аяндаа цус алдахгүй байж болох боловч < 40х10х109 /л байвал янз бүрийн гэмтлээс цус алдах аюул өндөр байдаг. Ялтасыг 22°с –д хадгална; хөргөгчинд хийж болохгүй; мөн хэрэглэхийн өмнө туяагаар шарах шаардлага гарч болно. /жнь чөмөг суулгасан юмуу дархлаа хүндээр дарангуйлагдсан үед/.
    Сэлбэх заалт: ялтсын тоо < 10 х109 /л (идиопатик тромбоцитопенийн пурпур-шалтгаан тодорхойгүй ялтас цөөрөлтийн цусархаг тууралтын үед биш), их цус алдалт , СДТБ. Тохироо шалгах шаардлагагүй. Гэвч ялтас нь АВО бүлгээр тохирсон байвал зохино. (Хэрэв жирэмслэх насны бол + Rh тохирсон байна). Шинэ ялтсын 4 нэгж нь насанд хүрсэн хүний ялтасын тоог 40х109 /л –ээс дээш ихэсгэх ёстой. Шаардагдах тунг лаборатортойгоо хамтран шалгах хэрэгтэй. Нейтрофил: Хэрэв нейтрофилийн тоо < 0,5 х109 /л байвал “нейтропенийн дэгийг” баримтлана.Нейтрофил юүлэх талаарх байр суурь тодорхойгүй.
    Ясны чөмөгний биопси. Ясны чөмөгнөөс зүүгээр соруулах, мөн трепанаар эдийн шинжилгээ авах ажиллагааг гол төлөв сүүжний арын сэртэн дээр хийх нь хамгийн тохиромжтой боловч бас сүүжний урд сэртэнгээс юмуу өвчүүнээс аспиратыг соруулан авч болно. Аспиратаа ( ≥ 8) шилэн дээр хурдан гаргаж, түрхэц бэлтгэнэ. Тромбоцитопени нь ясны чөмөгний уг шинжилгээг хийхэд хориглох заалт болох нь ховор. Бүлэгнэлтийн хүнд эмгэгийг засах шаардлага гарч болно. Шинжилгээний дараа дарах наалт хэрэглэдэг (Хэрэв ялтас буурсан бол шинжилгээний дараагаар тэр талаар нь хэвтүүлнэ).
    Сидеробластын цус багадалт
    Дизэритропоэз, төмрийн ачаалал ихсэх (ясны чөмгөнд), мөн заримдаа гемосидероз (дотоод шүүрлийн эрхтнүүд, элэг, зүрх зэрэг гэмтэх) шинжүүдээр илэрдэг. Төрөлхийн (хааяа Х-хромосомтой холбоотой) эсвэл тусмал байж болдог.
    Тусмал нь: голдуу идиопатик, миелодиспластик эмгэгийн нэг төрөл байж болно. Гэвч бас архидах, хар тугалага биед ихдэх, миелопролифератив эмгэгүүд, хорт хавдар, хоолны шингэц муудах, сүрьеэгийн эсрэг эм зэрэгтэй холбоотой байж болдог. Захын цусны шинжилгээнд улаан эс гипохромын байх, ясны чөмгөнд сидеробластууд /бөөмийг нь цагариг маягаар тойрон митохондри дотор төмөр хуралдсан эритроид урьтал эсүүд/ байна.
    Эмчилгээ
    Дэмжих чанартай; пиридоксин зарим үед тусалж болдог (хоногт 10мг-аар уулгана; үүнээс илүү өндөр тунгаар бол невропатид хүргэж болно). Хэрэв боломжтой байвал шалтгааныг нь арилгах хэрэгтэй. Миелодисплазийн үед эритропоэтинийг хүний гранулоцитын колонийг идэвхжүүлэгч фактор (G-CSF) –тай юмуу түүнгүй, дангаар нь хэрэглэхэд тус өгч болдог. Гэвч ийм аргын үр ашгийн талаасаа маргаантай байгаа юм.

    Хавирган сар –эст цус багадалт
    Хавирган сарт эмгэгүүд хэвийн бус бета пептидын гинж нийлэгжсэнээс үүсдэг байна. Бета гинжийг ген кодлох үед амин хүчлийн солио үүссэнээс (6-р байрлалд байдаг глутамин валинаар солигдоход, Глу→Вал ) ГбА-гаас илүү ихээр Гб S үүсдэг ажээ, ГбА2, мөн ГбУ (HBF) ердийхөөрөө үүссээр л байдаг. Уг эмгэг африкийн харууд болон тэдний дэлхий даяар тархсан удмынханд элбэг тохиолддог. Гомозигот (SS) бол хавирган сар эст цус багадалттай байдаг бол гетерозигот (ГБАS) нь хавирган сар эст удамшлын шинжтэй байна. Удамшлын шинжтэй хүмүүст ямар нэгэн тахир дутуугийн илрэл гарахгүй /бас falciparum хумхаагаас хамгаалдаг/. Гэвч эдийн хүчилтөрөгч багасдаг. Жнь, бүрэн битүүлээгүй онгоцонд ч юмуу мэдээгүйжүүлэлтийн үед вен бөглөрөх тохиолдол гарч болдог тул Африкаас гаралтай бүх хүмүүст мэс заслын өмнө хавирган сар эсийн сорил хийх шаардлагатай байдаг. Гетерозигот боловч бас дээр нь бусад амин хүчлийн солигдолд хүргэдэг ген бүхий (жнь, Гб SC, мөн SD өвчтэй) хүмүүст хавирган сар эсийн шаналгаа илэрдэг. Гомозиготуудад (CC; DD) зовиургүй, хөнгөн цус багадалт үүснэ.
    Эмгэг жам: ГбS хүчилтөрөгчгүй болоход хоорондоо нийлж, ЦУЭ-ийг хавирган сар хэлбэртэй болгодог. Хавирган сар эсүүд хэврэг тул задардаг. Тэдгээр нь бас нарийхан судаснуудыг бөглөдөг.
    Сорилууд: Гб ≈ 6-8 г/дл; ретиккулоцит 10-20% (цус задрал янз бүрээр өөрчлөгдөнө). Билирубин ↑. Электрофорез: SS, AS байдал болон Гб-ын бусад хувилбаруудыг ялгаж өгдөг. Захын цусны түрхэцэнд: бүгдэд нь бай эсүүд байна. Төрөх үед (хүйн цуснаас) оношлох нь пневмококкоос хурдан сэргийлэхэд туслах зорилготой (вакцин, Бүлэг 6, эсвэл пенициллин V).
    Шинж, зовиурууд. Эрт үед: Цус багадалт, шарлалт; гар, хөл хөндүүрлэхгүйгээр хавагнана (гар-хөлийн ХШ). Мөн дэлүү томроно (10 наснаас дээш бол ховор тохиолдоно. Учир нь дэлүүнд шигдээс үүсдэг). Залуу насны хавирган сартуудад биеийн эрүүл мэнд нь нэг хэсэгтээ сайн байснаа гэнэтийн хурц хямралтай ээлжлэн солигдоно.(хойно үз) Хожуу үед: Архаг өвчний шинжүүд (урьд нь, хямралууд давтагдсан байна): жнь. Бөөрний дутагдал; ясны үхжил; остеомиелит; хөлний шарх; олон удаагийн цус сэлбэлтээс болж төмөр ихээр хуримтлана. Уушигны урт хугацааны хүндрэлүүдгиповентиляц, ателектаз, уушигны нэвчээсүүд гарах бөгөөд тэдгээрийг 2 цагт 10 удаа хамгийн хүчтэй амьсгаа авах байдлаар идэвхтэй спирометри хэрэглэн зарим талаар сэргийлж болдог.
    Хавирган сар эстийн хямрал: Энэ тромбозоос (“өвдөлттэй хямрал” гэж онож нэрлэсэн аж), цус задралаас (хааяа) чөмөгний хөгжил зогссоноос, мөн цус тусгаарлагдсанаас тус тус үүсч болдог. Тромбозоос болсон хямрал: Элбэг тохиолдох ба их хөндүүрлэж өвддөг. Даарах, шингэн алдах, халдвар, цус тасалдах, жнь, булчин их хүчлэх зэргээс болж үүснэ. Хэвлийн хурц өвчин, уушигны үрэвсэлтэй ижил шинж өгдөг. Төв мэдрэлийн талаас татах, хэсэг газрын гэмтлийн шинж зэрэг шинжүүд илрэнэ. Гавал нэвт шинжлэх допплероор цус харваж болзошгүй аюул байгааг илрүүлж болно (цус сэлбэн сэргийлж болдог). Эрэгтэйн бэлэг эрхтэн чинэрч босох шинж (приапизм) гарч болно; Хэрэв 24 цагаас илүү үргэлжилбэл хөндий биет- спонгиозум хоёрыг холбох мэс заслыг хурдан хийж, бэлгийн сулралаас сэргийлнэ. Бэлэг эрхтний тийм чинэрэл бас архаг миелолейкемийн үед тохиолддог.
    Чөмөгний хөгжил зогссон хямрал: Парвовирусээс болдог бөгөөд гэнэт эмгэг унтаанд орох, цонхийж цайх, цөөхөн ретикулоцит гарах зэрэг шинж өгдөг. Яаралтай цус сэлбэх шаардлагатай.
    Цус тусгаарлагдсан /элэгний хямрал: Их ноцтой, цус солих шаардлага гарч болно. ЦУЭ-үүд хоригдон тусгаарлагдснаас дэлүү, элэг хоёр хурдан томроно. Шинж: баруун сүвээн доогуур өвдөх, Олон улсын (протромбины) тогтоосон харьцаа /элэгний ажиллагааны сорилууд/ ихсэх ба Гб ихээр буурна.
    Архаг өвчний эмчилгээ

    • Хэрэв хямрал олон дахиад байвал гидроксиуреа (гидроксикарбамид) хэрэглэх талаар бодох.

    • Удаан хугацаагаар олон удаа цус сэлбэх эмчилгээ нь ГбS-ийн түвшинг 30%-иас доош бариад байж чадах боловч ийм эмчилгэний баримтлалын үед улаан эсийн антигены эсрэг бие үүсэх тохиолдлын тоо ихэсдэг.

    • Чөмөг суулгах эмчилгээ эдгээж чадах боломжтой боловч маргаантай хэвээр байсаар байна.

    • Дэлүүнд шигдээс үүсэх нь гипоспленизмд хүргэдэг тул антибиотик, дархлаажуулалт хэрэглэх замаар зохих сэргийлэлт хийвэл зохино.

    • Халуунтай хүүхдэд үүсэх цусан үжлийн аюул: Цефтриаксоныг 50мг/кгаар судсанд 2 удаа амбулаториор юмуу гэрээр тарьж, эмнэлэгт давтан хэвтэхээс зайлсхийхийг оролдоно. Гэвч эмнэлэгт хэвтүүлэх шаардлага гарч болно. Жнь, Гб 40 градус; хүчтэй өвдөж шаналгах; шингэн алдах; уушиг нэвчих гэх мэтийн үед хэвтүүлж болдог. Мэргэжилтний зөвлөгөө авах хэрэгтэй.
    Сэргийлэлт: Удамшлын зөвлөгөө; төрөхийн өмнөх сорил, Эцэг, эхийн сургалтаар цус тусгаарлагдлын хямралаас болох нас баралтыг 90% сэргийлэхэд туслах боломжтой.
    Хавирган сар эсийн хямралын эмчилгээ
    Мэргэжилтний тусламж авах нь чухал

    • Опиатууд зэрэг өвчин намдаах эмийг хурдан, хангалттай өгнө.

    • Цусны тохироо, Цусны бүрэн шинжилгээ, ретикулоцит тодорхойл. Цусны өсгөвөр, завсрын шээс, цээжний рентген шинжилгээнүүд хийлгэх

    • Судсаар шингэн нөхөх, дулаан байлгах

    • Хэрэв артерын цусны хүчилтөрөгчийн парациаль даралт буурсан бол РаО2 амавчаар өг

    • Хэрэв халуурч байгаа бол халдварын шинжилгээний дараа антибиотик сонгон өгнө.

    • Гематокрит, ретикулоцит, элэг, дэлүүний хэмжээг өдөрт 2 удаа тодорхойлно Хэрэв гематокрит юмуу ретикулоцит гэнэт унавал цус сэлбэнэ.

    • Хэрэв төв мэдрэлийн систем юмуу уушигны талаас хүндрэл гарсан бол энэ үед хавирган сар эсүүдийг 30%-иас доош ортол багасгах шаардлагатай байдаг тул бас цус сэлбэнэ.Ийм байдалд яаралтай цус солих шаардлага гарч болдог.
    Цээжний хурц ХШ-ийн үед уушигны бүтэн хэсгүүдийг хамарсан уушигны нэвчдэсийг үүсгэснээс өвдөх, халуурах, амьсгаадах, цээж шуугих, ханиалгах шинж гарна. Энэ бол ноцтой байдал үүсч байгаа хэрэг. Ийм байдал жилд нэг өвчтөнд 0,1 орчим гардаг. Вичинскийн тооцоолох судалгаагаар 13%- д нь зохиомол амьсгал шаардагддаг, 11%-нь Төв мэдрэлийн системийн талаас шаналгаа гарч, 20-оос дээш настай өвчтөнүүдийн 9% нь нас бардаг байна. Өвчтөний 50%-д нь цээжний рентген шинжилгээнд эмгэг өөрчлөлт илрэхээс 2,5 орчим хоногийн өмнө угтвар байдлаар их хөндүүрлэн өвтгөх хямрал гардаг.
    Тэдгээр нэвчдэсийн гол шалтгаан нь: ясны чөмөгнөөс гаралтай өөхөн бөглөрөл; хламид, микоплазм, вирус зэрэг халдвар, мөн хавирган саран улаан эсүүд зэрэгтэй холбоотой байдаг. Үзэх үед цээж нь шуугисан юмуу уушигны үйл ажилалагаа нь бөглөрөлтэй байсан өвчтөний 20%-д нь гуурсан хоолой өргөсгөгчид (сальбутамол зэрэг, Бүлэг 6) маш сайн нөлөөтэй болох нь нотлогдсон байна. Антибиотик чухал үүрэгтэй. Хэрэв ердийн агаараар амьсгалж байгаа үед РаО2 –ыг 9,2 к Ра / 70мм МУБ/-аас дээш байлгаж чадахгүй байвал өвчтөнийг эрчимт эмчилгээний тасагт шилжүүлнэ. Улаан эс сэлбэх (С, Е, мөн Kell антигенээр тохирсон) нь хүчилтөрөгчийн хангамжийг сайжруулна. Хурдан муудаж байгаа өвчтөнд цус солин сэлбэх нь хамгийн сайн нөөц эмчилгээ юм.
    Өвчтөний хяналтаар өвдөлтийг намжаах (ӨХӨН): Хүүхдийн эмчилгээн дээр жишээ авъя. Эхлээд дулаацуулах, шингэн нөхөх оролдлого хий. Тэгээд эм уулган өвдөлтийг намдаахыг хичээнэ. Үүнд: ибупрофен 5мг/кг/6 цагар уулгана. /Фосфорт кодеиныг 1мг/кг/4-8 цагаар, 3мг/кг/өдөрт хүртэл бас уулган туршиж болох юм. Гэвч энэ нь харьцангуй үр дүнгүй байдаг. Хэрэв ингээд үр дүнд хүрэхгүй бол хэвтүүлж, морфиныг, ж. нь, 0,1 мг/кг-аар судсанд хурдан тарих санал тавина. ӨХӨН-ыг морфиноор эхлэнэ.Үүнд: морфиныг 1мг/кг-аар 5% декстрозын 50мл-д хийж, 1мг/цаг-ийн хурдтайгаар тарихдаа, шаардлагатай үед өвчтөн өөрөө 1мг-ийг нэмж шахахыг зөвшөөрнө. Хэрэв цээж/хэвлийгээр өвдөөд байгаа бол амьсгалын болон тайвшруулах оноог 15мин:-бүрд тооцоолж, мөн пульс, оксиметрийн хэмжээг хянана. Цаашид яах талаар харъяа газрыхаа өвдөлт эмчлэх эмнэлгийн салбартай холбоо барьж, зөвлөгөө аваарай.
    Ходжкины биш Лимфом
    Энэ нь Рийд –Штернбергийн эс байхгүй бүх лимфомуудыг хамардаг тул маш олон янз бүхий бүлэг юм.Олонхи нь В-эсийн үржлээс үүсэлтэй. Бүгдээрээ лимфийн зангилаатай холбоотой байх албагүй (булчирхайнаас гадуур эдээс үүссэн лимфомд салсттай холбоотой лимфоид эд-СХЛЭ- mucosa-associated lymphoid tissue- MALT; Н. Pylori-той холбоотой ходоодны СХЛЭ хамаардаг бөгөөд хеликобактер устгагдах үед эргэн засарч болдог). Лимфомын нийт тохиолдол 1970 оноос (1:10.000 хүртэл) хоёр дахин өссөн нь наранд шарах, хүний дархлаа хомсдлын вирус (ХДХВ), хүний Т-эсийн лейкемийн вирус-1 (ХТЛВ-1), Эпштейн-Баррын вирус (ЭБВ), мөн нефть-химийн бүтээгдхүүн зэргийн нөлөөгөөр дархлаа дарангуйлагдсантай холбоотой байж болох юм.
    Шинж, шаналгаанууд: Ихэнхдээ шаналгаа байдаггүй. Лимфийн булчирхайнууд томроно. Булчирхайнаас гадуур түгэлт эрт (өвчин нь илрэх үед 30%- д ) эхэлдэг тул арьс, яс, гэдэс, ТМС, уушиг зэрэгт шинж илэрч болно. Ясны чөмөгний гэмтлээс панцитопени гарна. Халдвар үүсэх нь элбэг. Бүх эрхтнийг сайн шалга. Булчирхайнуудыг нь үз. (Хэрэв аль нэг булчирхай нь өргөөшөө 10см-ээс их байвал өвчин газар авсныг харуулж байгаа бөгөөд тавилан, эмчилгээг өөрчлөхөд хүргэнэ). Ходоод- гэдэсний лимфом байвал чих-хамар-хоолойг шалгах хэрэгтэй (Ходоод гэдэс, чих, хамар, хоолойн лимфом хамт байх нь олонтой).
    Оношлогоо ба шатлал: Булчирхайгаас биопсийн шинжилгээ авна. Мөн цээж, хэвлий, аарцагийн КТ/ MRI хийнэ. Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ, сийвэнд карбамид, электролит, элэгний ажиллагааны сорилууд, ЛДГ-г үзнэ. Барийтайгаар ходоод-гэдэсийг бүх дагууд нь шалгах, дээгүүр, доогуур дурантах, ямар нэгэн хурсан шингэн байвал цитологийн шинжилгээнд авах, хэрэв ТМС-ийн талаас шинж илэрвэл тархи-нугасны шингэнээс эсийн шинжилгээ хийлгэнэ.
    Эдийн шинжилгээ: Ангилалын системүүд нарийн төвөгтэй бөгөөд өөрчлөгдөж байдаг тул эдийн шинжилгээ яггүй бэрхшээлтэй байдаг билээ. Одоогийн ангилал нь цус үүсгэгч болон лимфоид эдийн хавдрын ДЭМБ-ын ангилал дээр үндэслэгдсэн юм. Эмнэл зүйн үзлэг, уламжлалт эдийн шинжилгээ, дархлаа, молекулын удамшил судалгаа, дүрс оношилгоонуудаар илрүүлсэн мэдээллүүдийг нэгтгэн үзэж, олон мэргэжлийн багийн оролцоотойгоор онош, эмчилгээг тунгаан ярилцвал зохино. Доод зэргийн лимфомууд нь зөөлөн явцтай боловч эдгэрдэггүй. Арай ширүүн явцтай хавдрууд нь түгмэл том В-эсийн лимфом, мөн лимфобластын лимфомуудыг (ХЛЛ-тэй ижил) хамаарна. Өндөр зэрэглэлийн хэвшинжүүд илүү ширүүн боловч урт хугацааны эдгэрэлтэд хүрч болдог. Энэ өндөр зэрэглэлийн лимфомуудад төвийн бластын (эхэсийн), лимфобластын (ХЛЛ-тэй ижил) лимфомуудыг багтаадаг. Хэрэв өвчтөн өндөр настай юмуу зовиур бүхий эсвэл үзэх үед хавдар нь том юмуу цус багадалт бүхий байвал амьд байх тавилан нь муу байна.
    Эдийн шинжилгээ мөн чухал. Эмчлүүлсэн өвчтөний 5 жил амьд байх хувь: Өндөр зэргийнхэнд 30% орчим, доод зэргийн лимфомын үед >50% байдаг боловч энэ байдал нэн янз бүр байна.
    Эмчилгээ
    Хэрэв шаналгаа байхгүй, тэгээд доод зэрэглэлийн бол эмчилгээ шаардагдахгүй байж болно. Хлорамбуцил юмуу алкилжуулагч бэлдмэлүүдийг салаавчлан хэрэглэхэд зовиурыг арилгаж чадна. Зарим сонгосон дэд бүлгүүдэд дэлүү авах нь ашигтай байж болно. Нэг газарт байгаа том хавдрын үед радио-эмчилгээ хэрэглэж болно. Энэ бүлгийн хавдрын үед Пуриний ижил төстэй бэлдмэлүүдийг (жнь, флударабиныг) дангаар нь юмуу хавсран хэрэглэхэд өндөр үр дүнтэй байдаг. Мөн CD20-ын эсрэг моноклоны эсрэг бие (Ритуксимаб)-ээр уг өвчнийг түр дарж болно. Түгмэл том В-эсийн лимфомын үед CHOP хувилбарыг: циклофосфамид, доксорубицин гидрохлорид, винкристин (Онковин), преднизолон-ыг CD20-ын эсрэг моноклоны эсрэгбие (Ритуксимаб)-ын дусалтай хэрэглэж болно. Эмчилгээний энэ хувилбарт ритуксимабыг нэмсэн нь эдгээр өвчний 30 жилийн эмчилгээний түүхэнд анхны том дэвшлийг гаргасан билээ. Харин тэгэхдээ, зөвхөн түүгээр хангах нөөц бүрэн байгаа нөхцөлд хэрэглэвэл зохино. Лимфобластын лимфом, Бёркит болон Бёркит төстэй лимфомууд, мөн Ходжкины биш лимфомын ховор хувилбаруудын эмчилгээг зөвхөн тусгай туршлага бүхий байгууллагад л хийх хэрэгтэй.
    Хоруу цус багадалт (ХЦБ)
    Үндэс нь: Энэ өвчин бол биеийн бүх эсийг гэмтээх бөгөөд ходоодны хатингирших үрэвсэл болон мөн ходоодны дотоод фактор алга болж В12 шимэгдэхгүй болсноос үүсдэг байна. В12-ын дутлын үед тимидиний, улмаар ДНХ-ийн нийлэгжилт гэмтсэнээс улаан эсийн үүсэх нь буурдаг. Түүнээс гадна, бас төв мэдрэлийн систем, захын мэдрэл, гэдэс, хэл гэмтдэг.
    Тохиолдол 1:1000; эрэгтэй, эмэгтэйн харьцаа 1,6:1; А бүлгийн цустай хүнд тохиолдох нь илүүтэй байдаг.
    Элбэг шинжүүд: Ядрах, бие сулрах (90%) Амьсгаадах (70%) Бадайрах (38%) Хэл улайж хорсох (25%) Суулгах Бага зэргийн шарлалт (арьс нимбэгэн шар туяатай болно) өгөх. Бусад шинжүүд: Торлогт цус харвана. Үс эрт бууралтана. Нүдний алимны арын мэдрэлийн үрэвсэл үүснэ. Дэлүү бага зэрэг томроно. Халуурна. Мэдрэл- сэтгэцийн шинж (тэнэгрэх) илрэнэ. Нурууны нугасны хурцавтар хавсармал дегенерац (сөнөрөл): Энэ нь В12 багасгах ямар ч шалтгааны үед илэрдэг. Арын ба хажуугийн баганууд гэмтэх нь олонтой; гэхдээ дандаа хоёулаа хамт гэмтэх албагүй. Эхлэл нь ихэнхдээ далд явагдана. Захын мэдрэлийн шаналгаа илрэхдээ үений байрлал, донсолгооны мэдрэмж эхлээд гэмтдэг /арын баганын гэмтэл нь алсын мэдрэлийн бадайрлыг үүсгэнэ/. Хэрэв эмчлэхгүй бол хөшингө, бие сулрах шинж гарна.
    Сонгомолын гурвал шинж гэвэл: хөлийн тавхай тэнийх, өвдөг түргэн чичрэх, шагайны хөдөлгөөн алга болох.
    Элбэг биш шинжүүд: ойлгоц суларч, хараа муудах, өвдөг, шагайны хөдөлгөөн өөрчлөгдөж, хөлийн тавхай тэниймхий болно. Лхермиттийн шинж илрэнэ. Үений байрлалын мэдрэмж хүндээр гэмтсэн байхад ч өвдөлт, Т°- ын мэдрэмж хэвийн байж болно. Төв мэдрэлийн системийн шинжүүд цус багадалт байхгүй байхад илэрч болдог. Тиреоидын өвчин /25% орчимд/, алаглах, Аддисоны өвчин, ходоодны хорт хавдар (ходоод дурантах шаардлага гарна) зэрэг эмгэгүүд холбоотой байж болдог.
    Сорилууд

    • ГБ ↓ (3-11г/дл), ЭДЭ > ~ 110фл. Олон тасархайт нейтрофил, Ийлдэсийн В12 үргэлж ↓ ЦЦЭ, мөн ялтас ↓ Чөмгөнд мегалобластууд байна Мегалобластууд бол эмгэг урьтал улаан эс бөгөөд тэдгээрийн бөөмийн боловсрох нь цитоплазмыхаа боловсрохоос удаан байдаг. Ходоодны салстын париетал эсийн эсрэг 90% тохиолдолд эсрэг бие илэрнэ. Мөн дотоод факторын эсрэг иммун бие (Хорон ЦБ-ын үед өвөрмөцөөр) В12-тай холбогдох байран дээр /50%/ юмуу эсвэл нарийн гэдэсний холбогдох хэсэгт илэрч болно. Шиллингийн сорил заримдаа хэрэг болно /Хэрэв зэрэгцүүлэн дотоод фактор өгөөгүй бол тэмдэгт В12-ын уулгасан тунгийн 9г/дл/) байна. Жирэмсэн үед дордож болно. ГбА2 ихсэж, Гбф бага зэрэг ихсэнэ. Дэлүү томрох нь ховор.
    Альфа талассеми: Тусдаа 2α -глобулины генүүд 16-р хромосом дээр байдаг. Хэрэв бүгд 4α -генүүд нь алга (делец) болсон байвал ураг умай дотор үхнэ (Бартын усан хаван). Хэрэв зөвхөн 1 ген нь ажиллаж байвал хөнгөн зэргийн цус багадалт (+MCV ↓) байна. Зарим өвчтөн нь бас β+/β+ талассемитай байх бөгөөд арай хөнгөвтөр байна. Учир нь энэ тохиолдолд ижилгүй α гинжүүд илүү бага байх тул α гинжийн дутагдал нь β гинжийг илүү ихээр үүсэхэд хүргэж β4 тетрамер үүснэ. (ГбН гэж нэрлэдэг; урагийхтай тэнцүү байдаг), эсвэл Бартын Гб (физиологийн хувьд ашиггүйβ4)- ыг үүсгэхэд хүргэнэ. α°/α+ гемоглобин нь Нгемоглобины өвчин үүсгэх бөгөөд Гб 8 г/дл орчим ± гиперспленизм байж болно. α/α+ нь “чимээгүй” байдаг.
    Талассемийн дунд ба Гб –ны хувилбарууд Эдгээр нь дунд зэргийн цус багасалтыг үүсгэх бөгөөд ихэнхдээ цус сэлбэх шаардлагаар бага байдаг. Жишээ нь, СГб –ны талассемийн үед эцэг –эхийн нэг нь СГб –ны шинжтэй, нөгөө нь β+ -тай байдаг. Хавирган сар эст β°- талассемийн үед хавирган саран-эст цус багадалттай төстэй шинж илэрдэг. ЕГб – шинж β° -тэй хавсарсан тохиолдол Энэтхэгт элбэг байдаг бөгөөд β+/β+ талассемитай төстэй байдаг.
    Оношилгоо: Цусны дэлгэрэнгүй, шинжилгээ, эритроцитын дундаж эзлэхүүн, цусны түрхэц , төмөр, ГбА2 , ГбФ, Гб – ны электрофорезын дүнд үндэслэн оношилно.
    Эмчилгээ: Гб>9 г/дл байлгахаар цус юүлнэ. Десферриоксамин зэрэг төмөр зайлуулагчдыг зүрхний өвчин, чихэр шижин зэргээс сэргийлэх зорилгоор хэрэглэнэ (уг эмийг хэрэглэх зааврыг өвчтөн дагахгүй байх бэрхшээл гарч болно. Деферипрон зэрэг ууж хэрэглэдэг төмөр зайлуулагчдын нөлөөний талаар өдгөө хүртэл судалж дуусаагүй л байгаа юм). Гаж нөлөө: Цусны цагаан эсийн тоо↓, загатнах, элэгний ажиллагааны сорил↑, харааны талбайн согог үүсэх, сонсгол ↓, Иерсинийн халдвар үүсэх аюул ↑, бэлгийн доройтолд орох. Аскорбины хүчлийн өндөр тун бас төмрийн гаргалтыг ихэсгэнэ. Хэрэв гиперспленизм байвал дэлүүг авч, пневмококкийн вакцин хийж өгөх, ба мөн менингококкийн вакцин /±/ нэмэн хийж өгч болох юм. Фолатыг нэмж өгнө. Эсийн тохироогоор таарсан чөмөг суулгах нь эдгээх боломжийг олгоно.
    Сэргийлэлт: Удамшлын зөвлөлгөө өгөх юмуу мөн ургийн цус, эсвэл ДНХ – ийг ашиглан төрөхөөс өмнөх оношилгоо хийж, улмаар “эмчилгээний” үр хөндөлт хийнэ.
    Тромбофили
    Тромбофили (удамшлын юмуу эсвэл тусмал) нь тромбоз үүсгэмтгий бүлэгнэлтийн анхдагч эмгэг юм. Тромбоцитоз /ялтас ихсэх/ болон полицитеми бас тромбоз үүсгэж болдгийг анхаарах хэрэгтэй. Тромбофили нь тийм ч ховор биш боловч эмчлэгдэж болдог бөгөөд мэс засал, жирэмсэн болон зориудын аргаггүй хөдөлгөөнгүй болсон үеүүдэд зориуд анхаарч, тромбозоос урьдчилан сэргийлэх шаардлагатай байдаг. 60 наснаас залуу хүмүүс геморрагийн бус дайрлагад дайруулах эрсдэлтэй бөгөөд 45 наснаас залуу хүмүүст тромбоз болсон /гэр бүлийн түүхээс/ тохиолдолд онцгой анхаарч, сэрэмжтэй байх хэрэгтэй байдаг. Таргалах, хөдөлгөөн хязгаарлагдмал байх, гэмтэл /осол, мэс засал/, жирэмсэн, хорт хавдар зэрэг нь тромбоз үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг байна.
    Удамшлын тромбофили
    Идэвхжсэн уураг С –д тэсвэртэй эмгэг (ИУС): Удамшлын тромбофилийн хамгийн элбэг шалтгаан нь чухамхүү энэ эмгэг юм. Гол төлөв V факторын (FV буюу V Лейден) ганц цэгчилсэн хувьсамжтай холбоотой байдаг бөгөөд эрүүл хүмүүсийн 5% орчимд тохиолддог. Тромбоз үүсэх эрсдэл жирэмсэн үед, мөн эстроген агуулсан жирэмслэлтээс сэргийлэх эм ууж байгаа хүмүүст ихэсдэг (FV : Q гетерозигот хувьсамжтай хүмүүст эрсдэл 30-35 дахин нэмэгддэг ба гомозигот тээгчидэд хэдэн 100 дахин ихэсдэг байна. Иймээс ч илрүүлэх шинжилгээ нь ИУС –д тэсвэртэй эмгэгийн шинэхэн өөрчилсөн сорилтой тохирхуйц байвал зохистой юм).
    Протромбины генийн хувьсамж: Протромбины түвшин өндөр байна. Хяналтын хүмүүсийн 4% орчимд протромбины түвшин өндөр байхад венийн тромбозтой болон гэр бүлийн түүхэнд тромбозтой хүнтэй байсан хүмүүст 20% орчимд нь илэрдэг байна.
    Protein C ба Ptotein S – ын дутагдал: Эдгээр К – витаминаас хамааралтай факторууд хоорондоо хамтран үйлчилж V, VIII факторуудыг саармагжуулдаг ажээ. Энэ 2 уургийн аль нэгний гетерозигот дутагдал нь тромбозыг ихэсгэх ба ялангуяа антикоагулянт ууж байга

  • R. Sasa 2012-10-16 16:23

    Хөгшрөлт
    Нийтэлсэн: emchweb
    2012-20-08 өдөр
    Сэтгэгдэлгүй

    Хөгшрөлтөд нөлөөлөх 7 эрсдэлт хүчин зүйлийг мэдэх, 61-с дээш насныханд тохиолддог 10 архаг өвчинг мэдэх нь хижээл буюу ахмад 61-74 насны, хөгшин үе буюу өтөл 75-90 насны , өндөр буюу урт настан болох 90-с дээш насны хүмүүс хоолоо тохируулах үндэслэл болно.

    Хөгшрөлтөд нөлөөлөх 7 эрсдэлт хүчин зүйл юу вэ?
    1. Чөлөөт язгуур
    2. Цусан дахь глюкозыг хянахгүй байх
    3. Хордлогыг удаан хугацаагаар тайлахгүй байх
    4. Архаг өвчнүүд
    5.Дархлаа буурах
    6. Стресст удаан хугацаагаар орох
    7.Дааврын багасалт зэрэг болно

    1. Чөлөөт язгуур: Хүний бие махбодын өдөр тутмын бодисын солилцооны явцад хариу урвалын үрд чөлөөт язгуур үүсч байдаг. Чөлөөт язгуур эдийг гэмтээж зүрх судасны өвчин, хорт хавдар, үе мөчний өвчин бусад олон архаг өвчинд хүргэн тархийг гэмтээдэг. Чөлөөт язгуур ихсэхэд тамхины утаа, агаарын бохирдол, нарны хэт ягаан туяа, цацраг туяа, эмийн хэт хэрэглээ зэрэг нөлөөлнө.

    2. Цусан дахь глюкозыг: хянахгүй байхын хор хөнөөл ЗСӨ-ний гол үндэс.

    3. Хордлого тайлах гэж юу вэ? Бид амьдралынхаа туршид 25 тонн хүнс хоолыг хэрэглэдэг байх юм. Энэ их хоол хүнсийг бидний хоол боловсруулах тогтолцоо боловсруулан шингээж бие махбодод тараан бодисын солилцоонд оруулан биеэс хэрэггүйг гаргадаг. Бидний ууж байгаа ус, орчин, хүнс хоол, эм, бүгд хортой. Энэ хорыг бидний элэг хоргүй болгох үүрэгтэй. Хэрэв хоол боловсруулах тогтолцоо ямар нэг өвчтэй байвал хор цусаар дамжин биед тархах аюултай. Энэ хор бие махбодыг хөгшрүүлэх нэг шалтгаан болдог. Иймээс хор цэвэрлэх асуудал хөгшрөлтөөс сэргийлэх 1 чухал зүйл мөн.

    Биеэ хороос цэвэрлэх шаардлагатайг илтгэх шинж тэмдэг юу вэ?
    - Ядрах
    - Толгой таллаж өвдөх
    - Амьсгаадах
    - Арьс, хамар, чих загатнах
    - Арьсны харшил
    - Арьсан дээр хөгшрөлтийн хүрэн толбууд эрт гарах Хорыг яаж багасгах вэ?
    - Цэвэршүүлсэн, утсан, нөөшилсөн хүнснээс татгалзах
    - Түүхий юмуу жигнэж болгосон шингэц сайтай ногоо хэрэглэх
    - Архины хэрэглээг багасгах
    - Өдөртөө 6-8 аяга шүүсэн ус уух
    - Эм, антибиотикийн хэрэглээг эрс багасгах
    - Хүнсний ширхэг ихтэй жимс, ногоо, үр тариан хүнс хэрэглэх

    4. Өндөр настанд тохиолдох 10 архаг өвчин юу вэ?
    1. Артрит
    2. Артерийн даралт ихсэх
    3. Зүрх судасны өвчин
    4. Хоол боловсруулах эрхтнүүдийн өвчин
    5. Чихрийн шижин
    6. Яс сийрэгжих, яс болон булчингийн эмгэг
    7. Ой тогтоолт муудах
    8. Сэтгэл гутрал
    9. Сонсгол муудах
    10. Хараа муудах, нүд хуурайших, катаракт, нүдний даралт ихсэх, шар толбо сөнөрөх
    Эрэгтэйчүүдэд тохиолдох өвчин:
    - Үс унах
    - Гэдэсний өвчин
    - Түрүү булчирхай томрох
    - Дааврын хэмжээ багасах
    - Арьсны өнгө өөрчлөгдөн хөгшрөх

    Эмэгтэйчүүдэд тохиолдох өвчин:
    - Бамбайн идэвх муудах
    - Шээс бэлгийн замын өвчин
    - Дааврын хэмжээ багасах
    - Жин нэмэгдэх
    - Арьс нимгэрэх, үрчлээтэх

  • R. Sasa 2012-10-17 19:09

    Фермент биологийн хурдасгуур, овормоц уураг
    Амьд бие махбодын эд, эс биологийн шингэнд уургийн бус гаралтай хурдасгуур 'катализатор" илрээгүй. Өөрөөр хэлбэл аливаа амьд биед явагдаж байдаг химийн бүх хувирал уургийн бодистой шууд холбоотой буюу фермент нь эст үүсдэг өвөрмөц уураг (энгийн, нийлмэл) юм.
    Фермент (энзим)
    Фермент нь хамгийн том, маш төрөлжсөн уургийн анги мөн. Энэ нь организмын бодисын солилцооны бүх урвалыг хурдасгадаг. Биохимийн түүхийн нэгэн том хэсэг нь ферментийн судалгааны түүх байдаг.
    Ферментийн идэвхийг анх 1780-1825 оны хооронд ходоодонд явагддаг хоол боловсруулалтыг судлах үед илрүүлсэн бөгөөд Луй Пастер (Франц) сахарыг дрожжиор эсгэх (ферментаци) явцыг фермент буюу энзим хурдасгадаг гэсэн дүгнэлтэнд хүрсэн. 1860 онд тэр эдгээр энзим нь дрожжийн эсийн бүтэц ба амьдралтай маш нягт холбоотой гэсэн таамаглал дэвшүүлсэн байна.
    Иймд 1897 онд Э. Бюхнер дрожжиос энэхүү энзимийг ялгасан нь энзимийн судалгаанд маш чухал ололт болсон юм. Цэвэр талст байдлаар ялгасан анхны энзим нь уреаза байсан ба үүнийг 1926 онд Дж. Самнер май цэцгийн үрнээс ялгасан байна. Тэрээр мөн бүх энзим нь уураг гэж үзсэн байна. Гэвч энэ үзэл хүлээн зөвшөөрөгдөлгүй явсаар 1930-1931 онуудад Д. Нортроп ходоод ба гэдэсний уураг задлагч ферментүүд болох пепсин, трипсин, химотрипсинийг цэвэр талст байдлаар ялгаснаар фермент бол уургийн бодис болохыг нь хөдөлшгүй баталгаажуулжээ.
    2000 оны 2-р сарын 18-ны байдлаар 5619 энзим бүртгэгдсэнээс нилээдийг нь (~ 200) цэвэр талст байдлаар ялгасан байна.
    Ферментийн бүтэц
    Фермент - энгийн уураг (фермент -протейн)
    Энгийн фермент зөвхөн аминохүчлүүдийн үлдэгдлээс тогтдог тул нэг бүрдэлт гэнэ. Фермент - нийлмэл уураг (фермент - протейд)
    Нийлмэл фермент уургийн хэсэг (энгийн уураг) буюу апофермент, харьцангуй бага молекул жинтэй уургийн бус хэсэг буюу коэнзим "кофермент"-ээс тогтоно.
    Кофермент, апофермент хоёрыг нэгтгээд холофермент буюу хоёр бүрдэлт хэмээн
    нэрлэдэг.
    Зарим фермент металлын ион (зарим анион) зайлшгүй авч идэвхиждэг тул үүнийг нь кофактор гэнэ.
    Апофермент нь ферментийн өндөр молекулт өвөрмөц, кофермент нь өвөрмөц бус хэсэг болдог.
    Кофермент буюу коэнзим. Апофермент, кофермент нь нэгдмэл үйл ажиллагаагаар биоурвал явуулдаг өвөрмөц уураг.
    Нийлмэл ферментийн апокоферментийн холбооны бөх бат байдал нь янз бүр байна.
    Нуклеотид кофермент. Энэ коферментүүд гол төлөв трансфераза ферментийн (маш олон янз байдаг) бүтцэд оролцож фосфат, пирофосфат, аденилат, аденозин зөөхөд оролцдог байхад
    АТФ аминохүчлийг идэвхижүүлэхэд,
    ГТФ фосфенолпируват үүсэхэд,
    ГДФ, УДФ сахар хувирах, изомержих, нийлэгжихэд,
    ЦТФ фосфолипидүүд харилцан хувирахад тус тус оролцоно.
    Аминдэм - кофермент *. Эдгээрт багтдаг кофермент буюу аминдэмийн гаралтай 5одисууд бодисын солилцооны явцад хувираагүй байдлаар эсвэл хувирсаныхаа дараа |)ерментийн кофермент болох замаар урвалд оролцдог.
    Тетрапирроль - кофермент. Эдгээр нь бүтцээрээ гемоглобиний гемийг санагдуулам өөртөө Ре2+ буюу Ре3+ ионХгуулан цитохромоксидаза, цитохром, каталаза пероксидаза ферментүүдийн кофермент болж электрон зөөх урвалд оролцдог.
    Металл агуулсан кофермент. Дээр дурьдсан гурван төрлийн коферментээс гадна металл-кофермент байна. Жишээ нь гипоксантин, ксантинийг шээсний хүчил болтол исэлдүүлдэг ксантиноксидаза молибден агуулдаг тул молибденфлавопротейд, бутерил-КоА-оксидоредуктаза зэстэй учир зэс-флавопротейдэд хамаарагдах ба орчин үед 2000 орчим ферментийн 30% нь металлопротейд хэмээн үздэг байна. Исэлдэн - ангижрах урвалд идэвхитэй оролцдог глутатионы ангижирсан (Г-8Н) хэлбэр коферментэ хамаарагддаг.,
    Металл Металл агуулдаг фермеит
    Селен Цитохром "С", глутатионпероксидаза, глутатионсупероксидаза, форм- иатдегидрогеназа.
    Марганец
    • Аргиназа, пируваткарбоксилаза, АТФ-аза.
    Зэс Аминоксидаза ферментүүд, церулоплазмин, ДОФ-амин - р - гидроокси- лаза, цитохромоксидаза
    Төмөр Ферредоксингидрогеназа, пироксидаза, зарим каталаза. Молибден Нитритредуктаза.
    Ванадий Нитроредуктаза
    Цайр Дегидрогеназа, ДНХ-полимераза, карбоангидраза
    Никель Уреаза
    Кофактор
    Хүн, амьтны хэвийн өсөлт, хөгжилт болон биологийн үйл ажиллагаанд аминдэм (кофермент)-ээс гадна органик биш элемент (кофактор) хэрэгтэй.
    Хүнсэнд 15 бичил элемент зайлшгүй оролцдог ба ферментийн энгийн бүлэг буюу кофактор болж үндсэн гурван үүрэг гүйцэтгэнэ.

    • Ферментийн уурагтай нэгдэж урвалын хурдыг нэмэгдүүлдэг.

    • Субсрат, ферментийн идэвхитэй төвтэй комплекс үүсгэнэ.

    • Идэвхитэй хэлбэрт шилжинэ.

    • Ферментэн урвалын тодорхой шатанд электроны хүчтэй акцепторын үүрэг гүйцэтгэнэ.
    Кофакторт гол төлөв металлын ион оролцдог учир металлофермент гэнэ. Цайрын ион 100 гаруй ферментэд агуулагдан кофактор болдог
    Кофермент апоферментийг тогтворжуулах "хамгаалах" үүрэгтэй учир коферментгүй нөхцөлд апоферментүүд уураг задлагч ферментүүдийн үйлчлэлээр хурдан задарч урвал /явуулах (атом, бүлэг атом зөөх) чадвар нь алддаг. Ийм учраас металл (ион) нь юугаар ч үл орлогдох чухал минор бодис болдог.
    Ферментийн ерөнхий шинж чанар
    Фермент нь хурд маш удаантай явагдах байсан химийн урвалуудын тэнцвэрийн байдлыг нь өөрчлөлгүйгээр хурдасгадаг бөгөөд катализын хугацаанд ашиглагдан үгүй болдоггүй, урвалын эцэс танхны байдлаар үлддэг тул жинхэнэ катализатор байдаг.
    Ферментүүд нь уургийн бодис учраас уургийг денатурацид оруулж идэвхийг нь алдуулдаг бүхэн, тухайлбал өндөр температур, хүчтэй хүчил болон шүлт, хүнд металлын нэгдэл зэрэг идэвхийг нь алдагдуулдаг.
    Фермент нь 12 000-аас 1 сая хүртэл молекул жинтэй байх ба фермент болгоны молекулын бүтцэд ордог полипептидийн гинжийн тоо харилцан адилгүй, өөр өөр байдаг.
    Фермент нь энгийн уураг (протеин) болон нийлмэл уураг (протеид) байж болдог. Энгийн уураг ферментүүд нь пепсин, трипсин, уреаза мэт байхад нийлмэл уураг фермент нь каталаза, пероксидаза, дегидрогеназа зэрэг болно.
    Нийлмэл уураг ферментийн уургийн хэсгийг апофермент, уургийн бус хэсгийг нь кофермент, хамтад нь холофермент хэмээн нэрлэдэг. Кофермент нь ферментийн идэвхид зайлшгүй хэрэгтэй. Коферментийн үүргийг металлын атом (Ре, Си, Мд, Мп, 2п мэт), нуклеотид, гем мэт бага молекул жинтэй органик бодисууд гүйцэтгэдэг. Апофермент нь өндөр температурт денатурацид ордог бол кофермент нь тэсвэртэй байдаг.
    Ферментийн ангилал
    Ферментийг субстратынх нь нэрээр юм уу хурдасгадаг урвалынх нь шинж чанараарнэрлэдэг. Ийнхүү уреаза нь мочевины (уреа), аргиназа нь аргинины задралыг тус тус хурдасгадаг.
    Олон тохиолдолд фермент нь түүгээр хурдассан урвалын талаар мэдээлэл агуулаагүй нэртэйбайж болдог. Түүний жишээ нь уургийн задралыг явуулдаг пепсин ба трипсин юм. Одоо мэдэгдэж байгаа ихэнх ферментийг системтэй нэршил ба ангилалд оруулжээ.
    Өнөө үед энзимийг хурдасгаж байгаа урвалын төрлөөс нь хамааруулан 6 анги болгон хуваадаг. Өнөөдөр мөрдөгдөж байгаа ферментийн ангилал бол 1961 онд Олон Улсын Биохимичдын Холбооны ферментийн асуудал эрхэлсэн комиссоос гаргасан ангилал юм. 1-р цифр нь ангийг, 2-р цифр нь дэд ангийг, 3-р цифр нь дэдийн дэд ангийг заах ба 4-р цифр нь тухайн ферментийн өөрийнх нь дугаар болно. Ферментийг ангилах нь:
    1. Оксидоредуктазын ангийн ферментүүд. Эдгээр ферментүүд нь исэлдэн-ангижрах урвалыг явуулдаг. Өөрөөр хэлбэл электрон ба протоныг нэг нэгдэл дээрээс нөгөө нэгдэлд өгдөг.
    2. Трансферазын ангийн ферментүүд. Эдгээр ферментүүд нь тодорхой функциональ бүлэг, бүлэг атомуудыг нэг нэгдэл дээрээс нөгөө нэгдэл дээр зөөдөг юм.
    3. Гидролазын ангийн ферментүүд. Энэ ангийн ферментүүд нь усны тусламжтайгаар нийлмэл нэгдлүүдийг энгийн нэгдэл болтол задалдаг.
    4. Лиазын ангийн ферментүүд. Энэ ангийн ферментүүд нь усны оролцоогүйгээр нийлмэл нэгдлийг энгийн болтол нь задалдаг.
    5. Изомеразын ангийн ферментүүд. Энэ ангийн ферментүүд нь бодисын нэг изомерыг нөгөө изомер болгон хувиргадаг.
    6. Лигазын ангийн ферментүүд. Энэ ангийн ферментүүд нь АТФ-ын молекул задрахад үүссэн энергийн тусламжтайгаар энгийн нэгдлээс нийлмэл нэгдлийг үүсгэдэг.
    Ферментийн нэршил
    Орчин үед ойролцоогоор 2000 орчим фермент тодорхойлогдсон ба тэдгээрийн үйлчлэл, субстратын мөн чанар түүнд фермент үйлчлэх болон бусад шинжээр нь нэрлэдэг. Жишээ нь пепсинийг үйл ажиллагааны шинжээр "рер818-боловсрогдох, грек"- нь, амилазаг субстратын мөн чанараар (апн1ит-цардуул, лат) нь уургийн пептид холбоог тасалдаг байдлаар нь пептидаза гэх мэт нэрлэхээс гадна ферментийн үйлчилж буй бодис "субстрат"-ын нэр дээр "аза"-дагавар залгаж нэрлэдэг нь түгээмэл юм.
    1961 онд Москва хотноо болсон олон улсын биохимичдийн V их хурлаар ферментийн нэгдсэн ангилал, нэршлийг тогтоож, химийн урвалын төрлөөс нь хамааруулан үндсэн 6 анги болгожээ.
    Ферментийг ангиллаар нь КФ 2.1.1.1 гэх мэт тэмдэглэж 1-р тоо нь хэддүгээр, аль ангийн фермент 2-р нь дэд анги, 3-р нь дэдийн дэд анги, 4-р нь үүний хэд дэх фермент болох дугаарыг заана гэжээ. Жишээ ны глицеральдегид-фосфатдегидрогеназа -
    КФ 1.2.1.12; аспартат-аминострансфераза-КФ 2.6.1.1.1 гэх мэт бичнэ.
    Оксидоредуктаза: Энэ ангийн ферментүүд устөрөгч ба электрон зөөж биологийн исэлдэлтийг явуулдаг. Эдгээрийн бүтцэнд өвөрмөц коферментүүд оролцон донор болж устөрөгч, электроныг акцепторт өгнө.
    Трансфераза. Яг кофермент шиг үйлчлэлтэй бөгөөд өвөрмөц зөөгчийн тусламжтайгаар (групп) бүлэг "метил, карбоксил, амино, сульфо, формил, фосфорил" атом зөөнө.
    Гидролаза: Янз бүрийн холбоонуудыг усны оролцоотойгоор тасалдаг учир түүнд харгалзах нэрээр нь гликозидазууд, эстеразууд гэх мэт нэрлэдэг.
    Лиаза: Субстратын молекулаас гидролизын бус замаар янз бүрийн бүлгүүдийг (С02, Н20, NH3 гэх мэт нилээд нийлмэл) салгадаг бүх альдаза, пируватдекарбоксилаза гэх мэт фермент багтана.
    Изомераза: Олон төрлийн изомержих урвалд оролцдог ферментүүд хамаарагдана. Изомержилт молекул дотоодод бүлэгт зөөгдөлтөөр явбал ферментийг нь мутаза гэж нэрлэнэ. Амино, оксихүчил, нүүрс-ус түүний уламжлал дээр үйлчлэх рацемаза, эпимераза молекул дотоодын оксидоредуктаза, трансфераза ферментүүд багтана.
    Лигаза:Фосфоангидридийн макроэнергийн тусламжтайгаар нийлэгжилт явуулдаг ферментүүд (глютамат, гликоген, гемсинтетаза гэх мэт) хамаарагдана.
    Ферментийн идэвхийн тоон тодорхойлолт
    Аливаа уусмал юм уу эдийн ханданд ферментийн үйлчлэлийн тоон тодорхойлолтыг юлдог. Үүний тулд дараах хүчин зүйлс мэдэгдэж байх ёстой. Үүнд:
    1. Катализын урвалын нийт тэгшитгэл
    2. Субстратын багасалт буюу бүтээгдэхүүний өсөптшг хэмжих энгийн аналитик арга
    3. Металлын ион, витамин мэт кофактор тухайн ферментийн үйлчлэлд шаардлагатай эсэх
    4. РНOPT
    5 Фермент тогтвортой бөгөөд өндөр идэвх үзүүлж чадах температурын хязгаар Ихэнх тохиолдолд ферментийг түүний рН-оптимум утгад, 25°С-т, субстратаар ханасан )лд судалдаг. Энэ нөхцөлд урвалын анхны хурд ферментийн концентрациас хамаардаг цорхой хязгаарт шууд хамааралтай байдаг (2.80-р зураг).
    Олон улсад тохиролцсоноор ферментийн идэвхийн нэгж болгож 25°С-т, оптималь өлд 1 минутад 1 микромоль (10"6 моль) субстратыгаа хувиргаж байгаа ферментийн хэмжээг г. Өвөрмөц идэвх нь 1 мг ферментийн уурагт агуулагдах идэвхийн нэгжийн тоо байдаг. Энэ ерментийг цэвэрлэх үед нэмэгдэж, тухайн фермент цэвэр хэлбэрээр болоход максималь I тогтмол утгатай болдог. Энзимийн эргэлтийн тоо буюу молекуляр х нь энзимийн үйлчлэх хурдыг тодорхойлогч хүчин зүйл болох тохиолдолд нэгж хугацаанд мийн нэг молекулын (эсвэл нэг каталитик төвийн) хувиргах субстратын молекулын тоог улдаг (2.24-р хүснэгт). Карбоангидраза нь өнөөдөр мэдэгдэж байгаа ферментүүд дотроос ийн их молекуляр идэвхтэй бөгөөд энэ нь молекул бүрд минутад 36 000 000 байдаг.
    Зарим ферментийн (нэг минутад, 20-38°С-т) молекуляр идэвх (хувиргалтын буюу эргэлтийн тоо)
    Фермент Эргэлтийн тоо Фермент Эргэлтийн тоо
    Карбоангидраза 36 000 000 Р-галактозидаза 12 500
    а-амилаза 1 000 000 Фосфоглюкомутаза 1 240
    Si системд ферментийн идэвхийг катал (са!) гэдэг нэгжээр илэрхийлдэг. 1 секундэд 1моль субстратад үйлчлэх ферментийн хэмжээг 1 сат гэдэг ба олон улсын 1 нэгж нь 16.67-10*9 cat-тай тэнцүү байдаг байна.
    Ферментийн субстратын сонгомол (өвөрмөц) үйлчлэл
    Ферментийн нэг гайхамшигтай, бусад катализатораас ялгагдах чанар нь фермент болгон тодорхой нэг субстрат юм уу бүтцээрээ ойролцоо бүлэг субстратад үйлчилдэг явдал юм. Энэ чанарыг нь ферментийн үйлчлэх өвөрмөц чанар гэдэг. Энэ чанараар нь ферментүүдийг дотор ) Туйлийн өвөрмөц үйлчилгээтэй ферментүүд, б) Абсолют бүлгийн өвөрмөц үйлчилгээтэй )ментүүд, в) Харьцангуй бүлгийн өвөрмөц үйлчилгээтэй ферментүүд, г) Гэрлийн буюу юохимийн өвөрмөц үйлчилгээтэй ферментүүд гэж хуваадаг.
    Туйлын өвөрмөц үйлчилгээтэй ферментийн сонгомол жишээ болгож уреазыг авч үзэж но. Уреазын цорын ганц субстрат нь мочевина юм.
    Мөн харьцангуй өндөр өвөрмөц үйлчилгээтэй фермент бол аспартаза байдаг. Тэри фумарын хүчилд аммиакийг нэгдүүлж L-аспартатыг үүсгэдэг. Энэ урвал нь эргэдэг урвал байдаг. | Аспартаза нь аммиакийг метилфумарат мэтийн фумарын хүчлийн бусад уламжлалууд, буса! ханаагүй хүчлүүдэд нэгдүүлдэггүй. Мөн энэ фермент D-аспартатад үйлчилдэггүй байна.
    Харьцангуй бүлгийн сонгомол үйлчилгээтэй ферментэд карбоксипептидазыг нэрлэж болно. Тэр нь дипептидүүдийг янз бүрийн хурдтай задалдаг. Түүний карбобензоксиглицилфенил-аланиныг задлах хурдыг 100 гэвэл карбобензоксиглицилтирозиныг-20, карбобензоксиглицип-изолейцинийг-4, карбобензоксиглицилаланиныг-0.3, карбобензоксиглицилглицинийг-0.004 гэсэн хурдтайгаар тус тус задалдаг.
    Ферментийн субстраттаа үйлчлэх өвөрмөц үйлчлэлийн судалгаагаар ферментЛ субстраттайгаа комплементар байдлаар түүний молекулын нэг хэсэг болох идэвхтэй төв буюу катализын төвд үйлчлэлцдэг гэсэн дүгнэлтэнд судлаачид хүрчээ. Судалгаагаар ферментийн идэвхтэй төв нь халаас маягийн бүтэц байдаг байна.
    Химотрипсиний өвөрмөц уйлчлэл. а-Химотрипсиний субстратын
    ерөнхий бүтэц ба идэвхтэй төвийн "карт". Тухайн субстрат нь химотрипсиний довтолж
    чадахуйц тийм бутцийн шаардлагыг хангасан байх ёстой. б-Химотрипсиний задалдаг
    нэгдлууд. Эдгээр нэгдлуудийн онцлог нь ферментийн уйлчилгээний онцлогт тохиреон
    холбоог уусгэдэг төсеөтэй радикалуудыг агуулдагт байдаг юм.
    Энзим субстратаа танихад 1-рт, субстрат нь энзим довтлох химийн өвөрмөц холбоо буюу бүлэг агуулсан байх ёстой. 2-рт, субстрат нь өөр нэгэн функциональ бүлэг буюу "холбогч" бүлэг агуулах ёстой бөгөөд үүгээр субстратын молекул нь энзимтэй холбогдохдоо уг урвалыг явуулдаг идэвхтэй бүлэг нь зохицтой байдлаар энзимийн идэвхтэй төвд тодорхой чиглэлтэй байрласан байх ёстой.
    Ферментийн саатал
    Олонхи ферментийн үйлчлэл нь тодорхой өвөрмөц химийн бодисоор саатах буюу "хордож" болдог. Ферментийн саатлын судалгаагаар ферментийн субстратын сонгомол чанар, идэвхтэй төв дэх функциональ бүлгүүдийн онцлог ба катализын процессын механизмын тухай чухал мэдээлэл авдаг. Ферментийн үйлчлэлийг саатуулагч бодисууд нь мөн эс доторхи бодисын солилцооны замуудыг илрүүлэхэд туслах үнэт хэрэгсэл болдог. Үүнээс гадна эмчилгээнд хэрэглэдэг олон тооны эмийн бодис нь эдийн доторхи тодорхой ферментийг саатуулагч нь байдаг.
    Ферментийн саатлыг эргэдэг ба эргэдэггүй гэж хуваах ба эргэдэг саатлыг дотор нь өрсөлдөөнтэй, өрсөлдөөнгүй ба үл өрсөлдөх гэж хуваадаг. Саатуулагч бодисуудын үйлчилдэг концентраци нь маш бага юм.
    Саатуулагч бодисуудын хүчийг I50 гэдэг хэмжигдэхүүнээр илэрхийлдэг. Энэ нь тухайн урвалын хурдыг 50% бууруулж чадах бодисын концентраци болно.
    Эргэдэггүй (ирреверсибель) саатал. Энэ нь энзимийн идэвхид шаардлагатай бүлгүүд эвдрэх буюу модификацид орсон тохиолдолд явагддаг.
    Е + 1------►EI
    Үүссэн Е1 нь эргэж задрахгүй тул ферментийн хэмжээ багасан урвалын хурд эрс буурна.
    Тухайлбал, буцалтгүй үйлчлэн саатуулагч бодисын тоонд ацетилхолинэстеразын үйлчилгээг саатуулдагдиизопропилфторфосфат (ДПФФ) ордог. Ацетилхолинэстераза нь мэдрэлийн эсийн медиатор болох ацетилхолиныг холин ба цууны хүчил болгон задалдаг. Ацетилхолинэстеразыг мэдрэлийн хор болох хийн байдалтай бодис ДПФФ-аар саатуулахад булчинд мэдрэлийн импульс дамжих процесс алдагдаж саажилт үүсдэг. Таатай нөхцөлд 2-ПАМ (пиридинальдоксим) мэтийн бодисоор эл саатлыг арилгаж болдог. ДПФФ нь
    ацетилхолинэстеразын молекулын идэвхтэй төв дэх катализын процесст оролцдог гол бүлгийн нэг болохсериний үлдэгдлийн ОН-бүлэгтэйхолбогддог орсон энзим катализын процессыг явуулж чаддаггүй.

    Ферментийн үйлчлэх механизм
    Энзимт катализын механизмыг тухайн тохиолдолд төрөл бүрийн аргуудыг хослуулан (рентген бүтцийн анализ, урвалын кинетикийг судлах, тусгай ингибитор хэрэглэх гэх мэт) хэрэглэж судлан тогтоодог. Энд ферментийн идэвхтэй төв дэх катализын үед органик химид мэдэгдэж байгаатай адил механизм үйлчилдэг гэсэн таамаглал батлагддаг. Тухайлбал, хүчил-суурийн катализ, нуклеофиль ба электрофиль урвал мэт нь энзимт катализын механизмд тохиолддог.
    Энд функциональ бүлгүүд, амин хүчлүүдийн тодорхой хажуугийн гинж R нь катализаторын үйлчилгээтэй байдаг. Эдгээр бүлгийн ихэнх нь нуклеофиль, өөрөөр хэлбэл нэг чөлөөт электроны хосыг агуулдаг

    Өрсөлдөөнтэй саатал. Энэ нь саатуулагч бодис (ингибитор) энзимийн идэвхтэй төвийн тодорхой функциональ бүлэгтэй урвалд орохын төлөө субстраттай өрсөлддөг тохиолдолд ажиглагддаг. Энэ нь эргэдэг саатлын төрөлд хамаарагддаг. Саатлын хэмжээ нь саатуулагч бодис ба субстратын харьцангуй концентрациас хамаардаг. Өрсөлдөөнтэй саатуулагч бодис нь бүтцээрээ субстраттай төсөөтэй (аналог нь) боловч катализат урвалд оролцох чадваргүй байдаг. Үүний сонгодог жишээ нь сукцинатаас 2 Н атомыг салган сукцинат үүсгэдэг урвалыг хурдасгадаг сукцинатдегидрогеназын саатуулалт мөн. Энэ энзим нь сукцинаттай төсөөтэй нэгдэл болох малонатаар саатуулагддаг бөгөөд энэ нь адилхан хоёр карбоксилын бүлэг агуулдаг. (бүтцийн аналог) боловч урвал явагддаггүй.
    Хэрэв энзим нь малонатаар саатуулагдвал сукцинатын концентраци ихэссэн хэмжээгээр саатлын хэмжээ буурна. Энзимийн саатлын хэмжээ нь малонат болон сукцинатын харьцаанаас хамаардаг. Эл харьцаа их байх тусам саатал төдий чинээ их байдаг.
    Энзимийн өрсөлдөөнтэй саатлын үед ингибитор (I) нь ферменттэй фермент-ингибиторын комплекс (ЕI)-ыг үүсгэх ба тэр нь эргэх урвал юм. Энэ урвалд ингибитор ба субстратын хооронд ферментийн молекулын төлөө өрсөлдөөн явагддаг. Ердийн урвалд бол фермент-субстрать комплекс (ЕЗ) үүсдэг.

    Фермент-ингибиторын комплекс цааш урвалын бүтээгдэхүүн болон задрах чадваргүй тул ферментийг тодорхой хэмжээгээр сааталд оруулна.
    Өрсөлдөөнгуй болон ул өрсөлдөх саатал. Энэ үед субстратын концентрацийг ихэсгэсзн ч субстрат холбох төвд бус харин энзимийн үйлчлэлд чухал үүрэгтэй энзимийн молекулын нэг бүлэгт холбогдож бат бөх комплексыг үүсгэдэг. Ийм ингибитор нь ферментийн идэвхийг бууруулахаас биш субстраттай холбогдох чадварыг нь өөрчилдөггүй. Өрсөлдөөнгүй жинхэнз саатуулагч бодис нь тухайн ферментийн субстратын молекултай ямар ч төсгүй нэгдлүүд байх ба өрсөлдөөнгүй саатлын үед саатуулагч бодис нь чөлөөт ферменттэй төдийгүй фермент-субстратын комплекстой үйлчилж идэвхгүй комплексыг үүсгэдэг. Тэгвэл үл өрсөлдөх саатлын хувьд ингибитор бодис нь зөвхөн фермент-субстратын комплекстой үйлчлэлцдэг. Нэг субетраттай урвалын хувьд хамгийн энгийн схемийг бичвэл:

    Өрсөлдөөнгүй саатлын жишээ нь НСN-ийн үйлчилгээ юм. Энэ бодис нь исэлдэн-ангижруулдаг урвалуудад электрон зөөдөг төмөр агуулсан, мөн бүтцэд нь зэс орсон ферментүүдийн, жишээ нь полифенолоксидазын ингибитор болдог. Ингибитор болдог шалтгаан нь ферментийн бүтцэд ордог металлын ионтой цаашид хувирахгүй бөх бат комплекс нэгдлийг үүсгэдэг.
    Өрсөлдөөнгүй саатлын өөр нэг жишээ нь идэвхтэй төвд нь болон түүнээс хол орших 5Н-бүлэг бүхий ферментүүдэд үйлчилдэг хүнд металлын ионы үйлчилгээ юм.
    Ферментийн концентраци тогтмол үед урвалын хурдыг субстрат ба ингибиторын концентрациас хамааруулан судалснаар өрсөлдөөнтэй саатуулалтын төрлийг өрсөлдөөнгүй болон үл өрсөлдөх саатуулалтаас ялгаж болдог.
    Энд ферментийн ба ингибиторын концентрацийг тогтмол үед урвалын хурд субстратын концентрациас хамаарах хамаарлыг графикаар дүрсэлж Кm ба /maх-ийг тодорхойлдог. Үл өрсөлдөх саатлын үед V -ийн утга буурч К нь өөрчлөлтгүй байдаг.
    Фермент идэвхижих молекулын механизм
    Идэвхижүүлэгч /активатор/ гэдэг нь янз бүрийн замаар ферментийн шинж чанар урвалын хурдыг ихэсгэдэг бодисууд юм.
    Фермент идэвхижих замууд: ферм?нтийг эрдэс /давс анион, катион/ органик бодис, өвөрмөгц фермент, даавар, солилцооны бүтээгдэхүүнүүд идэвхижүүлдэг.
    - Проферментээс олигопептидыг салгах
    - S-S" холбоо үүсгэж идэвхитэй төв илрүүлэх V
    • Ферментийн молекулын субъединицэд харилцан үйлчлэх
    - Металлын ионоор идэвхижих
    - Аллостерик - идэвхижилт гэсэн замуудаар фермент идэвхиждэг.
    /Биологийн идэвхит олон уураг (фермент, даавар) эсийн дотор идэвхигүй хэлбэрээр профермент, продаавар) нийлэгжиж дараа нь хувиралтанд орсоноор (орон зайн бүтцээ өөрчилж) идэвхитэй хэлбэрт шилждэг ба идэвхижилтийн энэ систем асар их ач холбогдолтой.
    Анион, катионоор идэвхижих: Ка+, Са2+, К+, М§2+, Мп2+, Ре3+, Си2+, Со2+ зэрэг катон зарим анион (Cl) хамаарагдана.
    Катионы үйлчлэл анионыг бодвол нилээд өвөрмөц ба анионууд нь урвалын хоёрдугаар шатыг хурдасган ферментэд эергээр нөлөөлнө. Ихэнх тохиолдолд металлын ионууд ферменттэй нягт холбогдоод зогсохгүй түүний идэвхитэй төвийн хэсэг болдог.
    Зарим фермент (пептидгидролаза) нэг биш хэд хэдэн ионоор (Мп2+, Са2+, №2+, 2п2+) идэвхижнэ. Ихэнхи металлопротеид өөрийн бүтцэндээ хоёр юмуу гурван валенттай металлын ион агуулах ба эдгээр нь уургийн аминохүчлийн үлдэгдлийн идэвхитэй бүлгүүдтэй холбогдсон байна.
    Металлын ион фермент-субсратын-комплекс буй болгон дөрөвдөгч бүтцийг I тогтворжуулах, орон зайн бүтцийг өөрчлөх зэргээр ферментийг идэвхижүүлдэг. Сүүлийн I үеийн судалгаагаар ферментийн хүчирхэг үйлчлэл нь аллостеритик-эффектор (идэвхижих, саатах)-аар тайлбарлагдаж байгаа юм.
    Аллостерик уйлчлэлээр (эффектор) зохицуулагдах : Аллостерик эффектороор I зохицуулагдаж буй ферментийг аллострерик фермент гэдэг ба урвал явуулах зохицуулах хоёр төрлийн төвтэй байдгаараа бусдаасаа ялгаатай. Урвал явуулах төв нь фермент-субсратын комплекс үүсгэж урвал явагдах нөхцлийг хангана.
    Зохицуулалтын төв нь эффектортой харилцан үйлчилдэг. Аллостерик ферментүүд нилээд олон ижил субьединиц (протомер)-ээс тогтох ба эдгээрийн аль нь ч хэд хэдэн полипептид гинжтэй байна. Нэг субьедиництэй холбогдсон эффектор нөгөө субьединицийнхээ орон зайн байрлалыг өөрчилж фермент идэвхитэй байдалд шилжих явцыг хангаж өгнө. Өөрөөр протомер бүрт урвал явуулах (өгөгдсөн байдалд зориулагдсан) төв байна. Аллостерик фермент хоёр төвтэй байдгаараа урвал явуулах, саатуулах хоёр байдалд байна.
    Фермент саатах процесст зөвхөн саатуулагч эффектортой урвал явуулах буюу
    идэвхижихдээ лиганд (субстрат, эффектор)-тай комплекс үүсгэнэ.
    Саатсан байдлаасаа хувирч буй явцыг аллостерик шилжилт гэж нэрлэдэг. Дээрх хоёр
    харилцан үйлчлэл тэнцвэрт байдлаа хадгална. Фермент идэвхитэйгээс идэвхигүй байдалд хувирахдаа субсрат холбогч төвийг өөрчлөх боловч нэг орон зайн бүтцээс нөгөөд щилжихэд дөрөвдөгч бүтэц нь өөрчлөгдөхгүй.
    Аллостерик ферментүүд мультиферментийн систем хэлбэрээр бодисын солилцооны хяналтанд оролцдог ба солилцоонд эерэг, сөрөг байдлаар нөлөөлөх нь уг ферментийн орон зайн байгууламжаас хамаарна. Фермент нь:

    • Идэвхижүүлэгч - эерэг эффектортай нэгдсэнээр идэвхи нь нэмэгдэнэ.

    • Саатуулагч - сөрөг эффектортой нэгдсэнээр идэвхи нь буурах эсвэл бүрмөсөн алдагдана.
    Ферментийн урвалын хөдлөл зүй
    Ферментийн урвалын хөдлөл зүйг даралт, урвалын орчин, дулааны хэм, субсрат, ферментийн концентраци зэргээс хамааруулан тодорхой хугацаанд түүний урвалын хурдын өөрчлөлтийг судалдаг.
    Урвалын хурд нь ферментийн үйлчлэлийн дүнд үүссэн бүтээгдэхүүний буюу үгүй болсон (хувирсан) субстратын тоо (хэмжээ)-гоор хэмжигдэнэ.
    Ферментийн идэвхи, идэвхийн нэгж
    Энгийн катализаторыг бодвол фермент өндөр идэвхи, өвөрмөц шинж чанартай | байдаг. Ферментийн идэвхи гэдэг нь фермент субстратыг хувиргагч үйлчлэлийн хүчний[ хэмжээ буюу химийн урвалын процесс дахь ферментийн үйлчлэлийн хурдасгалтын зэрэг юм. Нэгж (тодорхой) хугацаанд фермент химийн их хэмжээний хувирлыг буй болгож) (катализад оруулж) байвал өндөр идэвхитэй фермент гэнэ.
    Ферментийн идэвхийг хэд хэдэн аргаар тодорхойлж болно.

    • Нэгж хугацаанд хувиргаж байгаа субстратын тоогоор. Жишээ нь уураг задарсан ] хэмжээгээр пепсин, трипсиний идэвхийг тодорхойлох г.м.

    • Нэгж хугацаанд үүсгэгдсэн (шинээр буй болсон) бүтээгдэхүүний тоо хэмжээгээр. Жишээ нь үүссэн тосны хүчил болон глюкозын хэмжээгээр липаза, амилаза) ферментийн идэвхийг тодорхойлох г.м.

    • Тодорхой нөхцөлд ферментийн концентраци, идэвхи шууд хамааралтай байдгийг харгалзан аливаа ферментийн (идэвхи) тоо хэмжээг тодорхойлж болно.!
    Ферментийн олон улсын "МЕ" нэгж гэдэг нь өгөгдсөн нөхцөлд нэг минутанд нэг | микромоль субстратыг хувиргаж чадах ферментийн (тоо) хэмжээ буюу каталын тоо юм. Ферментийн идэвхийн нэгж нь катал.
    Катал бол стандарт нөхцөлд 1 секундэнд 1 моль субстратыг хувиргах чадвар бүх ферментийн хэмжээ юм. Тэгэхдээ шинэ системд микро-, нано-, пикокаталаар илэрхийлдэг ба үүнд харгалзсан субстратын концентраци нь микромоль, наномоль, пикомоль; хугацаа нь секунд болно.
    Ферментийн идэвхид нөлөөлөх хүчин зүйл
    Ферментийн идэвхид олон хүчин зүйл нөлөөлдөг. Урвалын хурд ферментийн хэмжээнээс хамаарахдаа тодорхой хязгаарт байснаа цаашид буурна.
    Ферментийн идэвхид температур (хэм) нөлөөлөх нь: Фермент бүхэн температурын өөрчлөлтөнд их мэдрэмтгий буюу урвалын хурдад нөлөөлдөг. Фермент хамгийн их идэвхитэй үйлчлэн урвалын хурд дээд цэгтээ хүрэхэд харгалзах хэмийг тохиромжтой Шоптимум) гэнэ. Ихэнх бүлээн цуст амьтны ферментүүд 35-37°С-т идэвхитэй үйлчилдэг ба бага хэмд аливаа ферментийн идэвхи буурч өндөр хэмд байгалийн шинж чанараа алдана. Үүнийг ферментийн дулаан мэдрэх чадвар гэдэг нэр томъёон дор ойлгох хэрэгтэй.
    Зарим фермент (рибонуклеаза, трипсин, мурамидаза гэх мэт) өндөр хэмд идэвхиэ бага алдах буюу эргэж хэвийн байдалдаа ордог байхад зарим нь 0°С-ээс бага хэмд идэвхитэй (зарим организм амьдрах хэм) үйлчилдэг.
    Ферментийн идэвхид орчны рН нөлөөлөх нь: Ихэнх фермент орчныхоо рН-аас хамаарч идэвхиэ өөрчилж чаддаг. Учир нь урвалын орчин ферментийн идэвхитэй бүлгүүдийн иончлогдох зэрэгт нөлөөлнө. Өөрөөр хэлбэл фермент нэмэх, хасах эсвэл цахилгаан саармаг цэнэгтэй байх аль нэг тохиолдолд идэвхитэй байх тул тохиромжтой рН нь фермент бүрт адилгүй. Энэ нь орчны буферийн шинж чанар, субстратын концентраци, идэвхижүүлэгч, сааруулагчийн нөлөөллөөс хамаарна. Физиологийн рН-ийн утгад идэвхи нь хамгийн өндөр байх боловч хоол боловсруулах замын ферментүүдийн тохиромжтой рН ихээхэн ялгаатай байдаг. Жишээ нь: ходоодны рН 1.5-2.5 хос, нарийн гэдсэнд рН 8 байдаг учир ферментүүд нь тухайн орчиндоо идэвхитэй үйлчилж урвалын хурд нь эрчимтэй байна.
    Ферментийн үйлчлэлийн өвөрмөц чанар: Фермент 102-106 молекул субстратыг 1 минутад хувиргаж чаддаг. Гэхдээ тодорхой субстрат буюу субстратын тодорхой бүлэг, холбоонд ферментийн идэвхи өндөр байх өвөрмөц чанарт биелэгддэг. Фермент ямарваа нэг тодорхой субстрат буюу хэд хэдэн урвалыг (субстратын тодорхой бүлэгт үйлчлэх) хурдасгадгаас шалтгаалан үнэмлэхүй буюу харьцангуй өвөрмөц чанар нь ялгагдана.
    Ферментийн унэмлэхуй өвөрмөц шинж: Фермет тодорхой субстрат буюу субстратын бүлэгт үйлчилдэг хатуу зарчимтай байдгийг ойлгох хэрэгтэй. Нэг ферментийн нэг л субстратад үйлчилж буйг үнэмлэхүй өвөрмөц шинж чанар гэж нэрлэдэг. Үнэмлэхүй өвөрмөц шинж чанарын зарим жишээг судлаж буй материал дээрээ тулгуурлан дурьдвал: 1
    Шээгийг шүвтэр, нүүрсхүчлийн хий болгон задалдаг уреаза (карбамид-амидогидролиза) хүчилтөрөгчийн оролцоотойгоор глюкозыг исэлдүүлэн Н202 үүсгэдэг глюкозоксидаза, фумаратыг аспартат болгодог аспартаза аргининийг орнитин, шээг болгон задалдаг аргиназа (L-арганины-аминогидролаза) харгалзсан сахаруудын моносахарид болгодог лактаза (р-галактозидаза) мальтаза (а-глюкозидаза) сахараза (B-фруктофуранозидаза) гэх мэт ферментүүдийг нэрлэж болно.
    Бүлгийн унэмлэхуй өвөрмөц чанар: Хэрэв фермент субстратад бус субстратын бүлэг дээр үйлчилж байвал бүлгийн үнэмлэхүй өвөрмөц шинж чанар гэдэг. Жишээ нь р-глюкозидуудыг задлагч а,р глюкозидаза ферментүүд тухайлбал полисахаридын 1,
    4- глюкозид холбоог а-амилаза (а - 1.4 - глюкан - 4 - гилюконогидролаза), эслэгийн B-1.4 - глюкозидийн холбоонд үйлчилдэг целлюлаза (B - 1.4 - глюкан - 4 - глюконгидролаза), өөх тосны эгнээний олон спиртүүдийн гидроксиль бүлэгт үйлчилдэг алкогольдегидрогеназа гэх мэт олон ферментүүд байна.
    Ферментийн харьцангуй өвөрмөц шинж чанар : Молекулуудын тодорхой холбоо бүхий янз бүрийн субстратад үйлчилдэг ферментийн шинж чанар юм.
    Орон зай (стереоизөмер-гэрлийн изомери)-ийн өвөрмөц шинж чанар: Зарим фермент тодорхой орон зайн буюу гэрлийн изомертэй бодис дээр үйлчилдэг тухайлбал Д -аминохүчлийн исэлдүүлдэг зарим фермент L хэлбэр нь үйлчлэхгүй. Пируват Д- лактатад хувирахад Д- лактатдегидрогеназа L- лактатад хувирахад L- лактатдегидрогеназа оролцоно.
    Ферментийн өвөрмөц чанарыг эрүүлийг хамгаалах болон улс ардын аж ахуйд маш өргөн ашигладаг ба энэхүү өвөрмөц чанар нь ферментийн идэвхид нөлөөлөх хүчин зүйлс температур, рН, идэвхижүүлэгч, саатуулагч зэргээс ихээхэн хамаардаг учир аливаа урвалыг явуулахдаа их анхаарах нь чухал юм.
    8 сэтгэгдэлтэй, Hээгдсэн: 2649
    УУРГИЙН БИОЛОГИЙН ҮҮРЭГ
    2010 оны 06-р сарын 27 Нийтэлсэн Aya
    Уургийн биологийн үүрэг
    Уураг нь амьд организмын үил ажиллагаанд онцгой ач холбогдолтой дараах 9 үндсэн үүргийг гүйцэтгэдэг. Үүнд:
    1. Каталитик үүрэг. Организмд тогтмол явагддаг, амьдралын үйл ажиллагааг хангадаг олон янзын химийн урвал нь фермент (энзим) хэмээх өвөрмөц уургийн тусламжтайгаар явагдах боломжтой болдог. Эдгээр өндөр зэрэглэлтэй биологийн катализатор нь организмд явагддаг химийн урвалыг хурдасгадаг. Энэ өвөрмөц чанар биологийн ямар ч полимерт байдаггүй.
    2. Бүтцийн үүрэг. Хүний организмын нийт органик бодисын ихээхэн хэсгийг20%) уураг эзэлдэг. Бүх эрхтэн, эд, эс, эсийн органелл нь найрлагандаа бүтэц, агууламж, шинж чанараараа ялгагдах уураг агуулдаг. Булчин, элгэнд 22%, тархинд 11%, харин өөхний эдэд 6% уураг тус тус агуулагддаг.
    3. Энергийн уүрэг. 1 г уураг бүрэн задрахад 17, 15 кЖ (4.1 ккал) дулаан ялгардаг. Гэвч энергийн үндсэн субстрат болох нүүрс ус ба өөх тос дутагдсан үед л организм энергийн эх үүсвар болгон ашигладаг.
    4Уургийн бүтэц.Организмын эс болгоны үйл ажиллагаанд түүнийг тогтмол тэжээлийн бодисоор хангах, бодисын солилцооны эцсийн бүтээгдэхүүнийг зайлуулах, цусаар уургийн бүтэцтэй нэгдлүүдзэр зөөгддөг муу уусдаг бодисыг зөөх шаардлагзтай байдаг. Ийнхүү зсийг хүчилтөрөгчэөр хангах, нүүрс хүчлийн хийг зайлуулах үүргийг нийлмэл уураг болох гемоглобин, өөх тосыг зөөх.үүргийг цусны плазмын альбумин гүйцэтгэж, темрийг транскортин зөөвөрлөж бай эрхтэнд эваачдаг.
    5. Удамшил дамжуулах үүрзг. Удамшил дамжуулах процесст тэргүүлэх үүргийг энгийн уураг (протамин ба гистон) ба нуклеин хүчлээс (ДНХ, РпХ) тогтсон нийлмэл уураг болох нуклеопротеид гүйцэтгэдэг.
    6. Хамгаалах үүрэг. Түүхэн хөгжлийн явцад амьд организм нь гадаад орчны таагүй хүчин зүйл болон дотоод орчны тогтмол байдал алдагдахын эсрзг төрел бүрийн хамгаалах механизм бий болгожээ. Ийнхүү арьс нь организмыг температурын хурц хэлбэлзэл болон нарны радиациаас хамгаалдаг. Организм патоген (өвчин үүсгэгч) микроорганизм, харийн уураг болох хорыг устгах чадвартай эсрэг бие гэж нэрлэгддэг иммуноглобулиныг (у-глобулин) үүсгэдэг нь организм өөрийгөө гадны үйлчлэлээс хамгаалдаг механизмын нэг хэсэг (гумораль хэлбэрийн иммуны хариу) болдог. Цаашилбал арьсны найрлаганд ордог коллаген нь арьсыг бүрэн бүтэн байгаа үед түүгээр юуг ч нэвтрүүлдэггүй, цусны плазмын уураг фибриноген бүлэгнэдэг нь шархлаа үүсэх үед цус алдахаас хамгаалж байгаа хамгаалалтын бас нэг механизм мөн.
    7. Зохицуулах үүрэг. Организмын бодисын солилцооны процессыг зохицуулан хянагч хүчин зүйлийн нэг нь гормоны үйлчилгээ байдаг. Гормонуудаас нилээд нь уураг, пептидүүд (нойр булчирхайн, гипофизын, гипоталамусын гэх мэт) байдаг. Уураг нь мөн цусны болон эсийн осмос даралт, орчны рН-ийг тогтмол хэмжээнд хадгалах мэт олон үүргийг гүйцэтгэдэг.
    8. Тэжээлийн бодисын үүрэг. Өндөгний шар (овальбумин) үр хөврөлийн өсөлтөнд хэрэгтэй бол сүүний уураг (казеин) хүнс тэжээлийн бодисын үүрэг гүйцэтгэдэг. Олон уураг биологийн идэвхтэй бодисуудын урьдал нэгдэл болдог, бодисын солилцоог зохицуулдаг, амин хүчлүүдийн эх үүсвэр болдог.
    9. Агших үүрэг. Булчингийн агшилт сулралтанд олон уураг оролцдогоос гол үүргийг актин ба миозин гүйцэтгэдэг. Агших үүргийг зөвхөн булчингийн уураг ч биш эсийн мембраны зарим уургууд гүйцэтгэдэг.
    Уургийн эдгээр үндсэн үүрэг нь тэдгээрийн организмд гүйцэтгэдэг үүрэг, ач холбогдолыг хангалттай харуулдаг.
    Уургийн ангилал.
    Уургийг найрлагаар нь энгийн уураг (протеин) ба нийлмэл уураг (протеид) гэж хуваадаг. Протеин нь зөвхөн сс-амин хүчлээс тогтдог. Харин нийлмэл уураг буюу протеид нь найрлагандаа амин хүчлээс гадна нүүрс ус, липид, нуклеин хүчил ба бусад уургийн биш бодис агуулдаг. Энгийн уургийг тэдгээрийн физик-химийн болон биологийн шинж чанарт үндэслэн, нийлмэл уургийг уургийн биш бүлгээр (простетик) нь дараах байдлаар тус тус ангилдаг (2.11-р зураг).
    Альбумин. глобулин нь хүн амьтны эд эрхтэнд нилээд хэмжээгээр агуулагддаг. Цусны плазм, сүү, өндөг, булчинд агууламж нь харьцангуй өндөр байдаг. Цусанд альбумин, глобулины харьцаа тогтмол байх ба өвчлөлийн үед өөрчлөгддөгийг нь оношлогоонд ашигладаг.
    Проламин. глютелин нь үндсэндээ ургамалд нилээд тархсан бөгөөд үр тарианд (улаан буудай, цагаан будаа, арвай, эрдэнэ шиш) агууламж нь их байдаг. Нилээд сайн судлагдсан нь цагаан будааны оризенин, улаан буудайн глиадин, арвайн гордеин зэрэг юм. Гурилын цавуулгийн ихэнхийг эдгээр уургууд бүрдүүлдэг.
    Протамин. гистон нь аргинин, лизинийг нилээд хэмжээгээр агуулсан уургууд юм. Протаминд эдгээр амин хүчлүүд 60-85% хүртэл, гистонд 20-30% хүртэл агуулагдаж болдог. Гистон нь эсийн бөөмд нуклеин хүчилтэй нуклеопротеидын байдлаар оршдог.
    Утаслаг протеин нь ходоод гэдэсний ферментийн үйлчилгээгээр задардаггүй буюу муу задардаг уургууд байдаг. Гол төлөөлөгчид нь холбогч эдийн уураг кератин, цусны уураг фибрин зэрэг болно.

    Нуклеопротеид нь энгийн уураг (протамин, гистон) ба нуклеин хүчлээс тогтдог. Энэ нь эс хуваагдах процесс, удамшлын шинж хадгалагдах ба дамжихтай холбогдсон байх тул биологийн хувьд хамгийн чухал уургийн бодист тооцогддог.
    Хромопротеид нь улаан бодис болох гемийг уургийн биш бүрэлдэхүүн байдлаар агуулдаг. Гем нь өөр хоорондоо метиний бүлгүүдээр холбогдсон 4 пирролын цөмөөс бүрдсэн төмөр агуулсан порфирины цагираг мөн. Гемоглобин нь уушигнаас организмын төрөл бүрийн эдүүдэд хүчилтөрөгчийг, тэдгээрээс уураг руу нүүрс хүчлийн хийг зөөх чадвартай хамгийн чухал хромопротеид мөн. Гемоглобин нь 2а ба 2р полипептидийн гинж болон 4 геминий бүлгээс тогтдог. Мөн миоглобин нь гемоглобинтай харьцуулахад амин хүчлийн найрлагаараа ялгагдаж зөвхөн геминий бүлэг агуулж хүчилтөрөгчтэй илүү батжилтай нэгдэл үүсгэн булчин дахь хүчилтөрөгчийн нөөцийг хангадаг. Мөн каталаза, пероксидаза, цитохромын систем нь геминт ферментийн бүлэгт багтах бөгөөд каталаза, пероксидаза нь Н202-ийг задлан атомын байдалтай хүчилтөрөгч үүсгэдэг. Цитохромын систем нь исэлдэж буй субстратаас молекуляр хүчилтөрөгч рүү электрон зөөж түүнийг идэвхжүүлдэг.
    Фосфопротеид нь эфирийн холбоогоор уургийн молекулын серин буюу треонинтой простетик бүлэг болох фосфорын хүчил холбогдсон нийлмэл уураг мөн. Эдгээрт сүүний казеиноген, өндөгний шарын вителлин, загасны түрсний ихтулин мэт ордог. Эдгээр нь үр хөврөл (эмбрион) хөгжихөд үндсэн тэжээлийн материал болдог. Н3Р04 нь араг яс хэвийн хөгжихөд шаардлагатай байдаг.
    Липопротеид нь найрлагандаа уураг ба липид (холестерол, фосфатид, өөх тос г, м) агуулсан нийлмэл уураг мөн. Энэ уураг нь биологийн мембраны гол бүрэлдэхүүн хэсэг болдог бөгөөд цусны плазм, лимф, сүү, өндөгний шард агуулагд




Krilleer On/Off (Ctrl+Alt)   Хөрвүүл   Тохиргоо   © 2008 Adiya Bold