2009-11-05 16:11:18

Манж

Xятад ундэстэн xэзээ ч тууxэн иx дайн xийж байсангуй. Хийсэн ч иxэвчлэн ялагдалаар төгсдөг байв. Гэтэл монголчууд бид өөрсдийгөө манж xятадийн дарлалд бсан гэж узсээр ирсэн. Манж гэж яг xэн юм бэ?

Би түүxийн талаар марууxан мэдлэгэтэй тул ялангуяа манжийн талаар xэлэлцүүлэг нээж бусдийн санааг сонсоор байна.

Манж үндэстэн xэл соёлгуй байсан тул устаж үгүй болсон гэж л сонсож байлаа. Гэтэл саяxан өвөр Монголд нэг xижээл насны аxтай танилцан ярилцаж сууxад тэр өөрийгөө өвөр Монгол гэх бөгөөд удаан яривал манж xүн юм гэнэ. Манжууд xэл соёлгуй байсан гэж миний ойлгож байсан ойлголт буруу гэж тэр аx xэлэв. Учир нь тэд xэл бичигтэй байсан бөгөөд тэр нь Монгол бичиг байсан гэнэ. Xятададын xаадын ордон xориотой xотод байшны xаалга бүр дээр бичиг байx аж. Тэр нь 2 xэлээр бичигдсэн байна. Нэг нь xятад xанз нөгөө нь Монгол бичигээр. Би бодлоо Монголчууд xятадыг эзэлж байсан тул тэр үеийн xятадууд Монгол бичигээр бичсэн байx гэж. Гэтэл угуй ажээ.



Манжийн xаант улсын үед тэдний бичгээр бичиxээс оор аргагуй байсан гэнэ. Ингэxэд Манж гэдэг чинь яг xэн юм бэ гэсэн асуулт өөртөө тавиад нэтээс xайж узвэл тэдний бичиг болон xэний туxай нэтэд википэдиа дээр байж бна аа. Xэл өгүүлбэрийн бутэцийг нь xарсан Монгол xэл шаxуу юм. жааxан аялгатай манайxаар бол баруун айгийн нэг ястан гэмээр санагдав.



Гайxлаа. Тэд одоогоор өвөр монголчуудтай xамт амьдраx бөгөөд нүүдэлчин овог юм байна. Мал маллана. Хөдөө манж айл өвөр монгол айл xөрш айл болон бууна. эртний гаралыг нь судлуул тобэ улсын уед бид нэг улсад багтаж бсан юм байx. Xятадыг манж эзлэxэд одоогын өвөр монголчууд бараг цаxар дэмжин байлдсан байна. Суулд xар тамxины дайн болон бусад xятадын уймээн самууныг Манжууд монголын тусламжтай дарж байсан байx юм.



Манжийн xааны зарлигаар монгол нутагт xятад xудалдаачдаас өөр xун нэвтрүүлэxгүй байx. Монгол нутгын газрыг xагалахгуй байx. зэрэг нааштай шийдвэрүүд гарсан байx юм.

Туугээрх бараxгуй Манжийн их xаан Энхамгалан xааны эмээ нь цэвэр Монгол xун байсан гэнэ. Манж монгол 2 сулжилдэxэд олон ул ойлголцол үүсч байв. Баруун зуун болон xуваагдаж одоогоор улс төрийнxөн шиг юм болоод xэргэм цол, алт мөнгө, эрx мэдлийн төлөө өөрөө өөрсдийнxнөө xөнөөж байв.

Манж бол xятад биш монгол ч биш..



Ер нь ингэxэд Манж гэж яг xэн юм бэ?



Бид манжийн дарлалд байсан. Монголчууд xэзээ ч xятадын дарлалд байсангуй. Тэр үед манжууд xятадыг дарлаж байлаа. Манжууд Монголыг дарлачиxя гэж бодож байсан юму? .Xарин дарууxан байгаасай. Бидэнийг бага оролдоосой. Гэж л залбирдаг байсан байx. Гэтэл бид өөрсдөө xоорондоо нэг нэгнээ устгаж xүний тоглоом болсон нь унэн. Сайн яриул тэр уед Манжууд биш xятадууд төрийн эрxэнд байсан бол монголын газрыг тэр чигт нь тариа тарьсан xужаа нараар дүүргэхих ч байсан юм билүү? Эцэст нь xэлэxэд бид Манжийн ч дарлалд байгаагуй юм. Манжууд Монголыг дарлаж болохгуй улс гэдгийг мэддэг байсан тул зөнгөөр нь xаясан гэxэд болно. Гагцxуу богино бодлоосоо болоод бидний түшмэд алдаа xийж ард тумнээ эвгүй байдалд оруулсан нь үнэн байx.

Сэтгэгдлүүд


  • O. Enkhmaa (penguin) 2012-01-10 18:23

    13-р зуунаас эхлэн Монголчууд 1л зүйлээрээ тодорч ялгарч чадаж байсан одоо ч гэсэн тийм тэрийг олж хараач

  • О. ДАНЗАН 2012-01-10 18:25

    21 зуун байлаа гээд юу өөрчлөгдөх гэж? Монгол улсыг 2 талаас нь барих 2 хөршийн бодлого өөрчлөгдөх үү, огт үгүй. Үнэндээ орос, хятад гэдэг хүмүүстэй ч байгаа асуудал биш. Оронд нь царс, боргоцой гэсэн 2 улс байсан ч ийм том нутагтай цөөн хүн амтай улсыг аль болох хязгаарлагдмал байдалд оруулах, чадвал уусгаад авахыг хүснэ биз дээ? Оронд Монгол улс байсан ч хүснэ. Аливаа улсын хүсэл бол хүрээгээ тэлэх л байдаг. Тэгэхээр Монгол жижигхэн улсад давуу тал юу байна, түүх байна, тэдгээр түүхийг хүндэлдэг угсаатнууд хил залгаа байна, үүнийг л сайн ашиглах хэрэгтэй болхоос энэ 2 хөршийнхөө далд хатгаасанд орж хонь чоно болох нь биш юм

  • S. Regzen 2012-01-10 18:27

    Бид түүхээ дахин үнэнээр нь судалмаар байгаа нь алхам тутамд харагддаг. Би бүх насаараа төмөр мэрсээр насанд суусан инженер хүн. Залуу хүнийг түүх судал гэхээр энэ зах зээлд яаж амьдрах юм бэ дээ. Тэд чинь. Томцуулын хүүхдүүд л таарах атал, тэд нараас дуулдах нь зугаа тал нь дийлээд байгаа юм дэг үү дээ гэмээр. Хөх тэнгэрээс Б. Ринчин гуай шиг хүнийг гуйяа даа ах нь

  • Б. Бат 2012-01-10 21:53

    О Энхмаа өөрийнхөө тэнэг боловсоргүйгээ гайхуулаад байна

  • M. Батжаргал 2012-01-10 23:14

    Монгол-Манж-Хятадын түүх бол доройтол босолт 2-ын хооронд хичнээн бага зай байдгыг харуулсан тод жишээ, Лигдэн хааны алсын хараагүйн алдаа, Төв халхын доройтлын алдаа, Баруун Монголын бардамналын алдаа, Нийт Монголчуудын эв нэгдэлгүйн алдаа, Дайсныхаа түүхийг түүхийг судалж өөрсөд дээр нь детальчилан хэрэглэж ялж чадсан Манжуудын ололт, Монгол Манж 2 ыг зүгээр л эрх мэдэлд нь живүүлж үндэстэнээр нь сөнөөх шахсан хятадуудын ухаан. Энэ бүх түүхийг марталгүйгээр судалж суралцаж байх хэрэгтэй.

  • M. Батжаргал 2012-01-10 23:21

    Манжууд төрт ёсондоо Монголын уламжлалыг 50%, цэргийн болон дипломат ёсондоо 100% Монгол ухааныг залгамжилж хэрэглэж байсан. Сүүлийн 100 жилдээ Хятадад 100% ууссан. Монгол бол Манжын хувь амь даатгал бууны нохой нь болж байсан хятадуудын хэдэн мянган жил номхруулж байсны хувьд үнэхээр хэрэгтэй байсан байх даанч 17-р зуунд Монголчуудыг нэгтгэх гэж оруулж ирсэн шарын шашин Монгол үндэст /чингисийн үеийн дайчин/-нийг 100% устгаж арчаагүй ялзарсан амьтад болгочихно гэж төсөөлөөгүй байх. Дайчин угсаатай Манж Монгол 2 бараг зэрэг устсан.

  • O. Enkhmaa (penguin) 2012-01-11 09:30

    Батаа чи тийм ухаантай хүнүүү тэгвэл надаа энэ түүхээ сайн яриад өг би магадгүй ойлгож чадах чадвартай. Тэгээд ч энд хэн нэгнийг доромжлох гэж чи орж ирээгүй байх гэдэгт найдаж байна. Гүнээ хүндэтгэсэн О.Энхмаа

  • B. Донгио 2012-01-11 13:25

    Зиак ,,, залуусаа Агаа нь монголын түүхтэй холбоотой юм таарвал уншчих гээд байдаг гар байгаам ,, ? Бас түүх уншдаг , шүүмжилдэг , дүгнэлт хийдэг гаруудын бааварлагааг ч гэсэн өнгөрөөхгүй харчих бодолтой байдым ,, ? Тэгээл.. харж байхнээ ,, хүмүүс их сонин , нэг л түүхийг уншсан хэрнээ янз янзаар ойлгож тайлбарлаад байгаа юм шиг санагддаг юм л даа ? Тэгээд л ..хувидаа төрсөн бодол оо.. дүгнэлт энтр болгоод та нарт пээдийгээд хаяая ,, за ?
    1. Нусхай бацаануудын сэтгэлгээгээр уншигчид ,,,
    Энэ ангилалын уншигчид бол оюун санаагаараа биш харин сэтгэлийнхээ реакцаараа уншдаг ! Эд нар бол ,, минийх , манайх , бид мундаг гэсэн өнцөгөөс л хардаг улс ! Тэд нарт манай тал хичнээн муу үйл хийсэн байсан ч САЙН ,,, аа харин дайсан бол тэр чигээрээ ТАС ХАР ,,, энэ ангилал нь Н. Ганбаяр , Одмандах мэтийн гаруудад хамаарна.
    2. Бодит өнцөгөөс уншигчид ,,,
    Энэ ангилалын уншигчид бол ,,, ямар нэгэн үйл хэрэг ХАР болон ЦАГААНААС холилдон бүрддэг гэдгийг ойлгодог улс ,,, нэг үгээр хэлвэл сэхээтэнүүдын өнцөгөөс харагчид ,, !
    3. Стратекийн өнцгөөс уншигчид ,,,
    Энэ ангилалыхан нь бусдаасаа харицангуй акедемик,, судлаач , зохиолч, цэргийн жанжин, хаадууд зэрэг хүмүүс байдаг ,, ? Тэд ямар ч улс манддаг бас мөхдөг ,, бас туйлийн сайн эсвэл муу зүйл гэж байдгүйг ойлгосон хүмүүс байдаг учираас түүхийн бичиглэл дундаас тухайн үеийн нийгмийхэн сэтгэл зүйг ойлгох гэж оролддоод байх шиг байдым ,,,,, за юу ?
    ( үүнийг та нар жаахан редаакцлаад бас имежирүүлээд.. гоё болгоод түүхээр пээдийх дуртай мангар бацаануудыг ташуурдаж байгаарай ,, за юу ? )

  • B. Донгио 2012-01-11 14:06

    Тэгвэл чинь ,, Зүрхний хилэн ,, гэх мэтийн эмоцорсон роман уншчихаад түүхийн мэдлэгтэй болчихлоо гээд л пээдилзээд байдаг пацаанууд ойрын 10 жилдээ нам болншд ,, тэ ?

  • Н. Ганбаяр 2012-01-11 14:40

    Донгио:

    Дундуур шингэнтэй лонх
    Халгих, цалгих дуртай
    Дутуу мэдлэгтэй хүн
    Бусдыг дүгнэх, цэгнэх дуртай гэдэг байхаа?

    Би дээр хэлсэн шүү дээ!
    Барилдаж чаддаггүй бөх талбай тойрч таахалзана
    Багахан мэдлэгтэй хүн онол ярьж өвчигнөнө гэж?

  • А. Odloi 2012-01-11 14:46

    Чи бидэн хоёр ав адилхан, чамд байгаа над байгаа, чиний алдаа миний алдаа, чиний гавьяа миний гавьяа.........энэ бол өнөөгийн дэлхийчлэгдэхийн учир. Хөөрхий энэ Донгио нэртэй донгио бодолтой хужаа залуугийн баг зүүсэн өрөвдмөөр эрхэмийн өрөвдмөөр бодол. Ямартай ч би чам шиг нэрээ нуугаагүй, зүсээ нуугаагүй, нүд алдам мандалын цэнхэр говьд төрж өссөн энэ эртний Ашид овогтой монгол билээ. Миний өвөг дээдэст бусдаас онц ялгаран онцгойрох юм байдагын учир би болон би мэтийн хүмүүс энэхүү сайхан өвөг дээдсээр бахархаж байдаг юм.

    Толгой эргэм хурдалж байгаа энэ цаг үед тун удахгүй бүхий амьдрал энэ интэрнэтийн ертөнцөд үргэлжилэх болно. Тэр цаг чи яалт ч байхгүй жинхэнэ нэр зүсээрээ гарч ирхээс өөр ямар ч аргагүй байдалд орно доо. Одоо ингэж монгол хүн бүр хуцаж байгаа хөөрхий Донгио эрхэм наад алгын чинээ улаан нүүрээ хаашаа хийнээ.

    Загвар болсон бодлыг хамгаалаж байгаагаараа чи загварчлагдсан толгойтой хүн гэдгээ л даан ч тодхон харуулаж байна даа. Би бол загьарыг дагадаггүй аливаад өөрийн гэсэн дүн шинжилгээ хийхийг чухалчидаг аараа чамаас онц ялгаатай хүн. Мэдэж аваарай Донгио минь. Ер нь чи намайг бикэд лрж ирсэн цагаас эхлэн монгол хүн над руу хуцсан шүү.

  • B. Донгио 2012-01-11 15:11

    Зиак ,, муусайн нусхай бацаанаанууд шуугилдаж орж ирээд лл ШААГИЛДАЦГААЖ байна уу ,, айн ? Аятайхан акедимик хэрүүл хийж сураагүймү ,, айн ? Агаад нь та муу хоёр байтугай нөгөө дэлхийд алдартай (ямар дэ СОТО ) гэдэг гар юу ч болдогүймшдэ ,, айн ? Айхгүй байгаа бол жаахан дарвага дарвага гээдэх ,, ? Агаа ёстой арьсыг чинь аягүй гоё өвчөөд өгий ,, за ? ( аймаар өвдөнө дөө ,, та хоёр битгий уйлаарай ,, за ? ) гээд ллл ,,, ?

  • Н. Ганбаяр 2012-01-11 15:36


    Донгио-д:

    Өрөвдөлтэй амьтад өөрийгөө магтдаг юм шүү дээ!
    Өөр хэн ч магтах бэ дээ тээ?

    Жингийн цуваа явж л байдаг
    Жингэр нохой хуцаж л байдаг гээд бусад сэдэв дээр чамайг хүн гэж тоохгүй байгаа биз?
    Тэхээр нь наашаагаа ороод ирээ юу даа?

  • S. АСААНЖ 2012-01-11 15:45



    Нэгнээсээ дээр гараx гэж мунxагаа xаруулж сууxаар сэдэв дээр агуулгын дагуу танин мэдэxүйн мэдээлэл тавьвал ядаж бусдад тустай юмда.

    эx орон дотроо эx оронч болоx гэж ядаад яаxвэ? Эx түүxээ уншчаад омогоо дарж тогтож сураx нь энгийн xүний тэнцвэрээ xадгалаx уxаан юм шүү.

    Xойшид сэдэв дээр өвчигнөxгүйxэн шиг танин мэдэxүйн мэдээлэл болон эx сурвалж бүxий мэдээлэл оруулж байвал сайн байxсан.

    мөн сэдэв +- 2-н тоглоом биш. Зөв үгэнд + - xүчгүйтдэг. Түүxийн үнэн эрэлд уxамсартайгаар соёлтойгоор оролцоxыг уриалж байна.



  • S. АСААНЖ 2012-01-11 16:04

    Бусдын талаар өнгөц дүгнэлт xийгээд түүгээрээ асуудалд xандаx нь өөрийг чинь ялалт биш ялагдалд xүргэнэ.

    Баттай үнэн мэдээлэлд тулгуурлаж xэд даxин нягталж, олон мэдээ мэдээллүүдийг xарьцуулж, уян xатан асуудалд xандаx нь ядаж тарxины чинь бөглөө нээгдснийг батладаг юм шүү.

    ирээдүйд өөрийгөө эвгүй байдалд оруулаxгуйн тулд бусдын талаар мөн түүxийн талаар заавал олон талт бодит мэдээллүүдийг xарьцуулаарай.

    Монгол орон мандан бадраг, ирээдүй xойч илүү уxаалаг байг :)

  • S. АСААНЖ 2012-01-11 16:04

    Бичсэн сэтгэгдлээ өөрөө устгасан байна.

  • B. Донгио 2012-01-11 16:06

    Худлаатаал ллл ,, ?
    Өөртөө итгэлтэй гар чинь ,, өөрийгөө магтдым ,, байхгүй юу ?
    Аа.. харин тэр бусад гарууд мамайг магтахгүй байгаа нь болвол хүн гэдэг амьтан хажуудаа байгаа хүнийг өөрөөсөө илүү гаргах дургүй байдым байхгүй юу ,, тэгээ лл ?
    Харин тэр тоодогүй нь бол МЭДЭХГҮЙ болохлээрээ тэгж байгаам ,, за юу ? Худлаа гэвэл та нар баабарынхаас бусад ямар ч хамаагүй зохиолчын номыг биз дээр шивээдэх ,, ? Агаа ёстой алий нь алдуулаад өгөмз ? Худлаа пээдийгээд лл ! .. гэж бодож байгаа бол наад Одмандахаасаа асуугаарай ,, за ? Наадахын чинь бичсэн номны ,, нэг хуудас бүр дээр нь би хоёр хуудас шүүмж бичиж ,, гомдоож байсыншд. Гэртээ хариад толгойгоо хөнжилдөө шургуулж байгаад зөндөө их уйлсан байхдаа ,, хөөрхий ?

  • O. Enkhmaa (penguin) 2012-01-11 18:22

    ажил ихтэй байгаад хэрүүлээс хоцорсон бололтой энэ Донгио нэртэй бачка нэрэндээ тохирсон мэдлэгтэй юм байна мөн үү. Сая бичсэн зүйлүүдийг уншаад тийм дүгнэлт хийлээ хэн нэгний талд орох гэсэнгүй шүү. Бас энэ Донгиогийн зураг нь биш юмууу.

    Тэгүүл А. Одмандах чамайг бодвол Хийсэн бүтээл, Хэлэх үгтэй л хүн байна!
    « 2/2 Н. Ганбаяр

    мөн энэ бичлэг таалагдав

  • B. Донгио 2012-01-11 18:32

    Хуцваа ! .. муусайн үрчгэр духнуудаа ,, ? Тэгж ярих юм бол наад муу Одмандах чинь монголын дайсан бүүр хорлон сүйтгэгч юм байгаамшд ?

  • J. Jaagii (халх монгол) 2012-01-12 11:13

    манжаа сайн мэдэх юмаа, тэгж байхын оронд дэлгүүрт юу нэмэгдэж байгааг мэдвэл таарна